زند گلشن راز: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی زروان
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:


...
* [[پیش درآمد دکتر وکیلی]]
پرسش های حسینی هروی این بیست و هشت بیت را در بر میگیرد و ۳۷۷ کلمه را شامل می شود.
*  گفتار نخست [[سرآغاز کتاب]]
این بیت ها ۳۸ گزاره ی پرسشی دارند که دوازده تای آن طلب معنی از استعاره های عرفانی است. این پرسش ها چند گرانیگاه اصلی دارند و میشود به این ترتیب صورتبندی شان کرد:
* گفتار دوم [[طرح پرسش از حکمت مغانه و عرفان صوفیانه]]
=='''۱) پرسش از اندیشه'''==
* [[پرسش ها و جم ها]]
===الف) تفکر چیست؟===
* گفتار سوم [[پاسخی همچون گلشنِ]]
===ب) خاستگاه تفکر چیست؟===
* گفتار چهارم [[پرسش از اندیشه]]
===پ) سرانجام و غایت تفکر کجاست؟===
* گفتار پنجم [[چهار میدان شناسایی]]
===ت) چه نوع اندیشه ای برای سلوک معنوی سودمند است؟===
* گفتار ششم [[پیدا، پنهان و آشکاره]]
===ث) چرا برخی از اشکال تفکر را عبادت و برخی را گناه دانسته اند؟===
* گفتار هفتم [[پرسش از موضوع اندیشه]]
<br />
* گفتار هشتم [[هستی و پدیدار]]
 
* گفتار هفتم [[کیهان همچون کتاب]]
=='''۲ )پرسش از ارتباط «من» با امر قدسی'''==
* گفتار هشتم [[انسان‌شناسی صوفیانه]]
===الف) »من« چیست؟===
* گفتار نهم [[پرسش از «من»]]
=== ب) سلوک یعنی سفر کردن من در من یعنی چه؟===
* گفتار دهم [[پرسش از راه]]
=== پ) ماهیت این سفر چیست و چه کسی واقعا در حال پیمودن چنین راهی است؟===
* گفتار یازدهم [[مقام پیامبران]]
=== ت) انسان کامل کیست؟===
* گفتار دوازدهم : [[عقلانیت عرفان]]
=== ث) چگونه می توان بر وحدت -یعنی یگانگی با هستی- آگاهی یافت؟===
* گفتار سیزدهم: [[شریعت و طریقت]]
=== ج) آن رازی که عارف جویای دانستن اش است چیست؟===
* گفتار سیزدهم: [[راز یگانگی]]
=== چ) اگر سالک با خداوند همسرشت است، پس چرا مردمان با سوداهای دیگر عمر می گذرانند؟ ===
* گفتار چهاردهم: [[داستان انا الحق]]
=== ح) این دعوی که »من خدا هستم« چقدر اعتبار دارد؟=== 
* گفتار پانزدهم: [[وصال در پیوند با جبر و اختیار]]
=== خ) مفهوم وصل شدن مخلوق به خالق یعنی چه و از چه راهی حاصل می آید؟===
* گفتار شانزدهم: [[زبان و حقیقت]]
=== د) چطور ممکن است امر ممکن و واجب با هم یگانه شوند؟===
=== ذ) نزدیکی و دوری نسبت به خداوند چه معنایی دارد؟=== 
=== ر) کدام ساحت است که شناسایی در زمینه اش ممکن می شود؟ ===
=== ز) مهمترین دریافتِ برآمده از آن چ یست؟===
=== ژ) این شناسایی در چه پوشش و لفافی صورتبندی می شود.===
=== س) پویایی آن ساحت و زمینه ی ادراکی چگونه است؟===
<br />
 
==۳ )'''پرسش از ماهیت هستی'''==
===الف) چگونه ممکن است جزء )من( از کل )گیتی( برتر و کالنتر باشد؟===
===ب) با چه روشی میتوان این نکته را دریافت؟===
===پ) تمایز میان قدیم و حادث و خداوند و جهان کدام است؟===
===ت) گیتی و مینو چطور از خداوند تفکیک می شوند و مرزبندی میان اینها چگونه است؟===
===ث) اگر گیتی و مینو دو قلمرو واقعا متمایز باشند، چطور ممکن است هستی یکپارچه ای را تشکیل دهند و ادغام انسان و خداوند را ممکن سازند؟===
===ج) اگر عالم وجود قائم به ذات نداشته باشد، کل گفتمان ها مهمل و بیاعتبار است. چطور میتوان از این بنبست خروج کرد؟===
 
 
=='''۴ )پرسش از زَند کردن حقیقت'''==
===الف) این استعاره های اندام واری که صوفیان به کار می گیرند چه معنایی دارد: چشم، لب، زلف، خط، خال؟===
===ب) این استعاره های مربوط به بزم نزد صوفیان به کدام معناست: شراب، شمع، شاهد، خرابات، بت، زنار؟===
===پ) گفتار رازآلود چه ماهیتی دارد و آیا می تواند حقیقت را در خود منعکس کند؟===
<br />
 
با دسته بندی پرسش های هروی روشن می شود که او به شکلی منظم در چهار حوزه ی درهم پیوسته طرح مسئله کرده است. این حوزه ها عبارتند از شناخت شناسی، انسان شناسی، هستی شناسی و زندآگاهی که این آخری را در سنت فلسفی معاصر با نام [[هرمنوتیک]] میشناسند، اما در ایران قدمتش دو هزار سال پیشتر از تمدن اروپایی است و با زند کردن اوستا آغاز شده و در تفسیر قرآن و تورات و انجیل تداوم یافته است. این پرسشها نشان میدهند که هروی ذهنی منظم و روشن داشته و تقریبا همه ی پرسش های مهم مطرح در روزگار
خود را به خوبی و فشردگی صورتبندی کرده است. این پرسش ها اگر بخواهیم در ریزبینانه ترین حالت بنگریم، حدود چهل پرسش را شامل میشود و اگر به شکلی که پیشنهاد کردم دسته بندیشان کنیم، بیست و هشت پرسش را در چهار حوزه در بر میگیرد:
# پنج پرسش شناخت شناسانه
#چهارده پرسش انسان شناسانه
#شش پرسش هستی شناسانه
#سه پرسش زندآگاهانه
<br />
 
==='''[[حکمت مغانه]]''' و '''[[عرفان صوفیانه]]'''===
این پرسش ها در ضمن دو گرانیگاه مفهومی متفاوت هم دارند. برخی شان بر «من» یعنی عناصر انسانی مثل اختیار و عقلانیت و عشق تاکید دارند، و برخی دیگر بر «خداوند» تمرکز یافته اند و درباره ی ماهیت امر قدسی و شیوه ی رویارویی با آن بحث می کنند. اینها را به ترتیب '''[[حکمت مغانه']]'' و '''[[عرفان صوفیانه]]''' می نامم، که اولی بیشتر بر [[گیتی]] و دومی بیشتر بر [[مینو]] پافشاری دارد و به همین خاطر سوگیری هایی گاه متفاوت را نسبت به این پرسشها نشان می دهد. هردوی این شاخه ها از ریشه ای مشترک روییده اند که دستگاه فلسفی زرتشتی است و در نوآوری معنایی مهمی ریشه دارند که با پیشنهاد دوقطبی گیتی در برابر مینو گره خورده است.
پیش از پرداختن به پاسخ های شبستری و شیوه ی برخوردش با این پرسش ها، نیکوست اگر جمعبندی خود از پرسشهای کلیدی در این زمینه را نیز پیشنهاد کنم. در سال ۱۳۹۹ هجری خورشیدی که نگارش این کتاب تازه پایان یافته بود، دوره ای آموزشی تدریس می کردم که عنوانش «حکمت مغانه و عرفان صوفیانه» بود و موضوعش بررسی نقاط همگرایی و واگرایی دو سنت فلسفیِ مغانی و عرفانیِ صوفیانه. برای انجام این کار سی [[جفت متضاد معنایی]] (جم) بنیادین را فهرست کردم که در هردو سنت مورد توجه و تاکید بود و به طرح پرسش هایی بنیادین منتهی میشد، که پاسخ های همسان یا متفاوت بدان سنت خردورزی فلسفی یا سلوک عرفانی را از هم تفکیک میکرد
 
==='''سی جم کلیدی'''===
این سی جم و پرسش کلیدی برآمده از آن را می توان چنین صورتبندی کرد:  
نخست: جم ها و پرسشهای هستیشناسانه:
۱ )وجود/ عدم: چرا هستی چنین پویا و گذرا و شکننده است؟ آیا نیستی هم در تقارن و رقابت با  
آن، هست؟
۲ )گیتی/ مینو: آیا ساحت اندیشه و روح از قلمرو جسم و تن جداست؟ ارتباط میان عالم محسوس
با معقول، ملک با ملکوت و ماده با معنا چگونه است؟
۳ )وحدت/ کثرت: هستی امری یکپارچه است یا چندپاره و واگرا و نامنسجم؟
۴ )جزء/ کل: اجزای چندگانه ی خُرد چگونه با هم ترکیب میشوند و کلیت های یکپارچهی کالن را
ایجاد می کنند؟
۵ )زمان کرانمند/ زمان بیکرانه: زمان حالِ نقطه ایست یا پیوستار خطیِ گذشته-آینده؟ اکنون چه
ارتباطی با ازل-ابد برقرار میکند؟
۶ )فراز/ پست: آیا وجود سلسله مراتبی کیفی دارد؟ مراتب واال یا فروپایه ی این الیه بندی چه ماهیتی
دارد و چرا چنین است؟
۷ )مقدس/ نامقدس: چیستی و ماهیت و جوهر امر قدسی و دلیل مرزبندی اش با امور نامقدس؟
۸ )روشنایی/ تاریکی: آیا نور و ظلمت را می توان استعاره ای یا جوهری برای هستی و نیستی دانست؟
۹ )زیبا/ زشت: چه ارتباطی میان امر قدسی و امر زیبا وجود دارد؟ پیوند میان مهر و زیبایی چیست؟
دوم: جمها و پرسش های انسان شناسانه:

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۵۲

برگرفته از «https://wiki.soshians.net//index.php?title=زند_گلشن_راز&oldid=5332»