کیهان همچون کتاب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mehrdad.akhavan: /* پیوند قراردادی دال و مدلول */

2023-10-21T10:37:53Z

پیوند قراردادی دال و مدلول

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	* کشمکش میان این دو گروه بسیار کهنسال بوده و چنان که گفتیم پیشینه‌اش دست کم به دوران مزدکیان باز می‌گردد. شکل پایه و دیرینه‌‌ی این باورها انگار اصالت لفظ بوده باشد. در همه‌ی تمدن‌های باستانی خط و نویسایی با ترسیم نشانه‌های اندیشه‌نگار آغاز شده و در همه این کلمات نمادین و نقاشی‌وار ارزشی دینی و تقدسی اغراق‌آمیز داشته‌اند. به شکلی که آن کلمه و علامت را تجلی حقیقت باطنی چیزهای عینی می‌دانستند.		* کشمکش میان این دو گروه بسیار کهنسال بوده و چنان که گفتیم پیشینه‌اش دست کم به دوران مزدکیان باز می‌گردد. شکل پایه و دیرینه‌‌ی این باورها انگار اصالت لفظ بوده باشد. در همه‌ی تمدن‌های باستانی خط و نویسایی با ترسیم نشانه‌های اندیشه‌نگار آغاز شده و در همه این کلمات نمادین و نقاشی‌وار ارزشی دینی و تقدسی اغراق‌آمیز داشته‌اند. به شکلی که آن کلمه و علامت را تجلی حقیقت باطنی چیزهای عینی می‌دانستند.
			<br />

	* این ویژگی در همه‌ی جوامعی که به مرتبه‌ی نویسایی گذر می‌کنند، دیده می‌شود. هم مصریان باستان درباره‌ی نشانه‌های هیروگلیف چنین باورهای جادویی‌ای داشتند و هم چینی‌ها علایم اندیشه‌نگارشان را -تا زمانی بسیار طولانی- هم‌ارز و درپیوسته با رکنی هستی‌شناسانه در نظر می‌گرفته‌اند. تقدس کلمه‌ی چهار حرفی «یهوه» در تورات و باور به نیروی مهیب نهفته در آن، و باور افلاطونی به اهمیت و اصالت مثال‌ها، یعنی کلمات انتزاعی را می‌توان نمونه‌هایی دیرآیندتر از این همین الگو دانست که در جوامعی جوانتر اما حاشیه‌نشین نمود پیدا می‌کند، که تازه نویسا شده‌اند. به این ترتیب این باور که کلمات و به ویژه شکل نوشته شده‌شان اهمیتی جادویی دارند و با مدلول‌های خود پیوندی هستی‌شناسانه برقرار می‌کنند، به لحاظ تاریخی مقدم بوده و پیامدی طبیعی از ظهور نویسایی به حساب می‌آمده است.		* این ویژگی در همه‌ی جوامعی که به مرتبه‌ی نویسایی گذر می‌کنند، دیده می‌شود. هم مصریان باستان درباره‌ی نشانه‌های هیروگلیف چنین باورهای جادویی‌ای داشتند و هم چینی‌ها علایم اندیشه‌نگارشان را -تا زمانی بسیار طولانی- هم‌ارز و درپیوسته با رکنی هستی‌شناسانه در نظر می‌گرفته‌اند. تقدس کلمه‌ی چهار حرفی «یهوه» در تورات و باور به نیروی مهیب نهفته در آن، و باور افلاطونی به اهمیت و اصالت مثال‌ها، یعنی کلمات انتزاعی را می‌توان نمونه‌هایی دیرآیندتر از این همین الگو دانست که در جوامعی جوانتر اما حاشیه‌نشین نمود پیدا می‌کند، که تازه نویسا شده‌اند. به این ترتیب این باور که کلمات و به ویژه شکل نوشته شده‌شان اهمیتی جادویی دارند و با مدلول‌های خود پیوندی هستی‌شناسانه برقرار می‌کنند، به لحاظ تاریخی مقدم بوده و پیامدی طبیعی از ظهور نویسایی به حساب می‌آمده است.

	* این ایده که کلمات چنین اهمیت وجودی‌ای ندارند و علامت‌هایی دلبخواه و قابل‌جایگزینی هستند، احتمالا در قرون آغازین هزاره‌ی اول پیش از میلاد در ایران شرقی شکل گرفته است. در سایر جوامع باور به تقدس نامها و کلمات در همان شکل باستانی و ابتدایی‌اش تا دیرزمانی تداوم پیدا می‌کند، و این در آیین‌ها و مناسک دینی و مقدس شمردن نام خداوند و نیرومند دانستن برخی از جملات و واژه‌ها نمود داشته است.		* این ایده که کلمات چنین اهمیت وجودی‌ای ندارند و علامت‌هایی دلبخواه و قابل‌جایگزینی هستند، احتمالا در قرون آغازین هزاره‌ی اول پیش از میلاد در ایران شرقی شکل گرفته است. در سایر جوامع باور به تقدس نامها و کلمات در همان شکل باستانی و ابتدایی‌اش تا دیرزمانی تداوم پیدا می‌کند، و این در آیین‌ها و مناسک دینی و مقدس شمردن نام خداوند و نیرومند دانستن برخی از جملات و واژه‌ها نمود داشته است.
			<br />

	==نگرش زرتشت به کلمات==		==نگرش زرتشت به کلمات==

Mehrdad.akhavan: /* شباهت کیهان شناسی شبستری با اندیشه دهری */

2023-10-21T10:37:09Z

شباهت کیهان شناسی شبستری با اندیشه دهری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۱۲۷:		خط ۱۲۷:
	<br />		<br />

	==~~شباهت~~ کیهان شناسی شبستری ~~با اندیشه دهری~~==		==کیهان شناسی شبستری و دهریون==
	* با این حال دانشی که او از آن سخن می‌راند، حکمتی مغانه است که هستی را همچون دستگاهی خودکار می‌نگرد که بر اساس قانونی عقلانی کار می‌کند. این تصویر که به ویژه در دوران ساسانی در قالب اندیشه‌ی زروانی پرورده شد و در عصر اسلامی با لقب «دهری» برچسب خورد، جایی برای خداوندی تشخص یافته باقی نمی‌گذارد. چون نظام کائنات را امری قاعده‌مند و خودکار در نظر می‌گیرد که از نظارت نیرویی تشخص یافته بی‌نیاز است و در مقابل مداخله‌ی معجزه‌آمیز چنین نیرویی مقاومت می‌ورزد.		* با این حال دانشی که او از آن سخن می‌راند، حکمتی مغانه است که هستی را همچون دستگاهی خودکار می‌نگرد که بر اساس قانونی عقلانی کار می‌کند. این تصویر که به ویژه در دوران ساسانی در قالب اندیشه‌ی زروانی پرورده شد و در عصر اسلامی با لقب «دهری» برچسب خورد، جایی برای خداوندی تشخص یافته باقی نمی‌گذارد. چون نظام کائنات را امری قاعده‌مند و خودکار در نظر می‌گیرد که از نظارت نیرویی تشخص یافته بی‌نیاز است و در مقابل مداخله‌ی معجزه‌آمیز چنین نیرویی مقاومت می‌ورزد.
	* این تصویر از کیهان که در اروپا از نیوتون به بعد باب شد، در ایران‌زمین از آغاز وجود داشته و در اندیشه‌ی دهریونی تبلور یافته است که بر همین آرای نجومی و معادلات مثلثاتی فراز و فرود اختران و قران و تقابل‌شان تاکید داشته‌اند.		* این تصویر از کیهان که در اروپا از نیوتون به بعد باب شد، در ایران‌زمین از آغاز وجود داشته و در اندیشه‌ی دهریونی تبلور یافته است که بر همین آرای نجومی و معادلات مثلثاتی فراز و فرود اختران و قران و تقابل‌شان تاکید داشته‌اند.
خط ۱۳۹:		خط ۱۳۹:
	::وجود پشه دارد حکمت، ای خام نباشد در وجود تیر و بهرام		::وجود پشه دارد حکمت، ای خام نباشد در وجود تیر و بهرام
	<br />		<br />

	==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==		==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==
	* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.		* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.

Mehrdad.akhavan: /* هدفمند بودن یا نبودن کیهان */

2023-10-21T10:36:17Z

هدفمند بودن یا نبودن کیهان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==		==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==
	* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.		* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.
	<br />		<br />

	===نگرش زرتشتی===		===نگرش زرتشتی===

Mehrdad.akhavan: /* هدفمند بودن یا نبودن کیهان */

2023-10-21T10:36:02Z

هدفمند بودن یا نبودن کیهان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۱۴۱:		خط ۱۴۱:
	==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==		==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==
	* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.		* بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.
			<br />

			===نگرش زرتشتی===
	* در نگرش زرتشتی که زروانی‌ها فرقه‌ای درون‌‌اش و دهریون ادامه‌ی آن محسوب می‌شوند، گیتی و مینو دو ساحت مجزا هستند که قواعدی متمایز دارند. کل آنچه درباره‌ی افلاک و اختران گفته شد، در نگرش دهری به گیتی مربوط می‌شود. زرتشت با آن که در جهانی پیش از این علوم می‌زیست، احتمالا با این حکم موافق می‌بود که گردش متناوب اختران و ضرباهنگ رخدادهای طبیعی امری قاعده‌مند، چارچوب‌دار و خودسامانده است که تنها دوام و پایداری گیتی را حفظ می‌کند، اما به طور مستقیم به غایت کیهان و فرجام تاریخ چفت و بست نمی‌شود.		* در نگرش زرتشتی که زروانی‌ها فرقه‌ای درون‌‌اش و دهریون ادامه‌ی آن محسوب می‌شوند، گیتی و مینو دو ساحت مجزا هستند که قواعدی متمایز دارند. کل آنچه درباره‌ی افلاک و اختران گفته شد، در نگرش دهری به گیتی مربوط می‌شود. زرتشت با آن که در جهانی پیش از این علوم می‌زیست، احتمالا با این حکم موافق می‌بود که گردش متناوب اختران و ضرباهنگ رخدادهای طبیعی امری قاعده‌مند، چارچوب‌دار و خودسامانده است که تنها دوام و پایداری گیتی را حفظ می‌کند، اما به طور مستقیم به غایت کیهان و فرجام تاریخ چفت و بست نمی‌شود.

	* این غایت و فرجام از دید زرتشت اموری اخلاقی بودند و به همین خاطر به ساحت مینویی تعلق داشتند و در قالب نبرد اهورامزدا و اهریمن تبلور می‌یافتند که البته نمودهایی در گیتی داشت، اما شالوده‌ی نظم آن –که عقلانی و اهورایی است- را دستکاری نمی‌کرد. در نگرش راست‌کیش زرتشتی اهریمن همچون اختلالی و مرضی در دل گیتی در نظر گرفته می‌شد، و کلیت نظم‌های حاکم بر طبیعت چون عقلانی و بسامان بود، درست و نیک و همتای اشه بود و بنابراین با سرشت اهورامزدا انطباق داشت.		* این غایت و فرجام از دید زرتشت اموری اخلاقی بودند و به همین خاطر به ساحت مینویی تعلق داشتند و در قالب نبرد اهورامزدا و اهریمن تبلور می‌یافتند که البته نمودهایی در گیتی داشت، اما شالوده‌ی نظم آن –که عقلانی و اهورایی است- را دستکاری نمی‌کرد. در نگرش راست‌کیش زرتشتی اهریمن همچون اختلالی و مرضی در دل گیتی در نظر گرفته می‌شد، و کلیت نظم‌های حاکم بر طبیعت چون عقلانی و بسامان بود، درست و نیک و همتای اشه بود و بنابراین با سرشت اهورامزدا انطباق داشت.
			<br />
	* در چارچوب اسلامی اما ساحت مینو و گیتی درآمیختگی چشمگیری پیدا کرده بود، به همان ترتیبی که اهریمن و اهورامزدا نیز دیگر آن دوقطبی اخلاقی افراطی را تشکیل نمی‌دادند. از سویی تصویر مینو به رونوشتی از عناصر مادی شبیه شده بود و این به خوبی در تفسیرهای قرآن نمایان است. خداوند دیگر نیرویی مینویی نبود که مطلقا نیک و یکسره نادیدنی باشد. بلکه به شاهنشاهی ساسانی شباهت داشت که در آسمان بر اورنگی نشسته بود و توصیف‌هایی که از او می‌شد به موجودی انسان‌ریخت شباهت داشت که هر از چندی حضوری مادی نیز پیدا می‌کرد. در حدی که وقتی در قرن سوم هجری داوود بن علی اصفهانی فرقه‌ی ظاهریه را تاسیس کرد، در زمانی کوتاه برداشت‌های سطحی و خام‌اندیشانه‌اش بین قاطبه‌ی فقیهان و دین‌مردان مسلمان فراگیر شد. این همان نگرشی بود که می‌گفت عبارت «یدالله فوق ایدیهم» در قرآن به خداوندی انسان ریخت اشاره می‌کند که دستی واقعی و ملموس دارد که به شکلی فیزیکی در بالای دست دیگران (یعنی در آسمان) جای گرفته است.		===نگرش اسلام===
			* در چارچوب اسلامی اما ساحت مینو و گیتی درآمیختگی چشمگیری پیدا کرده بود، به همان ترتیبی که اهریمن و اهورامزدا نیز دیگر آن دوقطبی اخلاقی افراطی را تشکیل نمی‌دادند. از سویی تصویر مینو به رونوشتی از عناصر مادی شبیه شده بود و این به خوبی در تفسیرهای قرآن نمایان است.
			* خداوند دیگر نیرویی مینویی نبود که مطلقا نیک و یکسره نادیدنی باشد. بلکه به شاهنشاهی ساسانی شباهت داشت که در آسمان بر اورنگی نشسته بود و توصیف‌هایی که از او می‌شد به موجودی انسان‌ریخت شباهت داشت که هر از چندی حضوری مادی نیز پیدا می‌کرد. در حدی که وقتی در قرن سوم هجری داوود بن علی اصفهانی فرقه‌ی ظاهریه را تاسیس کرد، در زمانی کوتاه برداشت‌های سطحی و خام‌اندیشانه‌اش بین قاطبه‌ی فقیهان و دین‌مردان مسلمان فراگیر شد. این همان نگرشی بود که می‌گفت عبارت «یدالله فوق ایدیهم» در قرآن به خداوندی انسان ریخت اشاره می‌کند که دستی واقعی و ملموس دارد که به شکلی فیزیکی در بالای دست دیگران (یعنی در آسمان) جای گرفته است.

	* مذهب شافعی و مالکی که برای دیرزمانی در ایران و شمال آفریقا مهم‌ترین و مقتدرترین مذهب‌های اسلامی بودند، در عمل همین آرا را پذیرفته بودند. از رو سخن معتزله که به سبک زرتشتیان مخالف رؤیت خداوند بودند و دیدن خداوندی انسان‌ریخت با چشم سر را شرک می‌دانستند، سخت مورد نکوهش و حمله‌ی اغلب سخنگویان مسلمان بود. بدیهی است که در چنین شرایطی تمایز میان مینو و گیتی فرو می‌ریزد و خداوند تا حدودی به همان مفهوم کهنسال پیشازرتشتی‌ای بازگشت می‌کند که در ادیان قدیم میانرودانی و همچنین در تورات و انجیل ردپایش را باز می‌یابیم، و جلوه‌ای آسمانی و بلندمرتبه از همان بت‌های مادی و ملموس را به رسمیت می‌شناسد.		* مذهب شافعی و مالکی که برای دیرزمانی در ایران و شمال آفریقا مهم‌ترین و مقتدرترین مذهب‌های اسلامی بودند، در عمل همین آرا را پذیرفته بودند. از رو سخن معتزله که به سبک زرتشتیان مخالف رؤیت خداوند بودند و دیدن خداوندی انسان‌ریخت با چشم سر را شرک می‌دانستند، سخت مورد نکوهش و حمله‌ی اغلب سخنگویان مسلمان بود. بدیهی است که در چنین شرایطی تمایز میان مینو و گیتی فرو می‌ریزد و خداوند تا حدودی به همان مفهوم کهنسال پیشازرتشتی‌ای بازگشت می‌کند که در ادیان قدیم میانرودانی و همچنین در تورات و انجیل ردپایش را باز می‌یابیم، و جلوه‌ای آسمانی و بلندمرتبه از همان بت‌های مادی و ملموس را به رسمیت می‌شناسد.
خط ۱۵۹:		خط ۱۶۲:
	::نمی‌بیند مگر کاین چرخ اخضر به حکم و امر حق گشته مسخر		::نمی‌بیند مگر کاین چرخ اخضر به حکم و امر حق گشته مسخر
	<br />		<br />

	==وحدت کارخانه عالم==		==وحدت کارخانه عالم==
	* و در اینجا رویارویی شبستری با مغان اخترشناس (منجم) به خوبی نمایان است، که گردش اختران (اثر) را نتیجه‌ی سرشت مینویی خود اختران (شکل غریب) می‌دانستند. از دید شبستری این چرخ اخضر، مثل سایر چیزها دنباله‌ای از علیتی خطی است که به امر خداوند ختم می‌شود و بنابراین کل هستی را به کارگزاری شبیه می‌کند که منتظر دریافت دستخطی از پادشاهی قدرقدرت است، تا همان را اجرا نماید.		* و در اینجا رویارویی شبستری با مغان اخترشناس (منجم) به خوبی نمایان است، که گردش اختران (اثر) را نتیجه‌ی سرشت مینویی خود اختران (شکل غریب) می‌دانستند. از دید شبستری این چرخ اخضر، مثل سایر چیزها دنباله‌ای از علیتی خطی است که به امر خداوند ختم می‌شود و بنابراین کل هستی را به کارگزاری شبیه می‌کند که منتظر دریافت دستخطی از پادشاهی قدرقدرت است، تا همان را اجرا نماید.

Mehrdad.akhavan: /* اشهُ قانون عقلانی درون‌زاد */

2023-10-21T10:32:16Z

اشهُ قانون عقلانی درون‌زاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۲
خط ۲۱۵:		خط ۲۱۵:
	<br />		<br />

	==~~اشهُ~~ قانون عقلانی درون‌زاد==		==اشه قانون عقلانی درون‌زاد==
	* به این ترتیب دو رویکرد کلی برای توضیح نظم در هستی داریم. یکی که رویکرد کهن زرتشتی است و سرشت چیزها را با قانونی عقلانی (اشه) در تنیده می‌داند. یعنی نظم را همچون امری درون‌زاد در نظر می‌گیرد. در این نگرش نظم بدیهی و خودبنیاد است و بی‌نظمی و آشوب است که باید توضیح داده شود، و این کار با حضور اهریمن و تعریف عدم به مثابه شر ممکن می‌گردد.		* به این ترتیب دو رویکرد کلی برای توضیح نظم در هستی داریم.
			* یکی که رویکرد کهن زرتشتی است و سرشت چیزها را با قانونی عقلانی (اشه) در تنیده می‌داند. یعنی نظم را همچون امری درون‌زاد در نظر می‌گیرد. در این نگرش نظم بدیهی و خودبنیاد است و بی‌نظمی و آشوب است که باید توضیح داده شود، و این کار با حضور اهریمن و تعریف عدم به مثابه شر ممکن می‌گردد.

	* یکی از مشتق‌های این نگرش که انگار از ابتدای کار در کیش زرتشتی رواج داشته، آن است که نیروی ذاتی پیوند دهنده‌ی چیزها به هم و سامان‌بخش به هستندگان را مهر بدانیم. مهر در نگرش زرتشتی راست‌آیین با همان عقلانیت بنیادین هم‌سنخ و همسان دانسته می‌شود و به این ترتیب در مهریشت می‌خوانیم که مهر ایزدی است همتای اهورامزدا و بارها به تعبیر «مهر مزدا-آفریده» برخورد می‌کنیم و این بدان معناست که مهر/ عشق مشتقی و شکلی از عقل است و نه نیرویی متفاوت یا مقابل با آن. این تصویر درباره‌ی نظم هستی به کناره‌گزینی خداوند در مینو و تبدیل شدن‌اش به نیرویی اخلاقی منتهی می‌شود، چرا که گیتی می‌تواند با تکیه بر عقلانیت-مهر ذاتی‌ای که در هر ذره‌اش دارد، بر پای خود بایستد و خودنگهدار است.		* یکی از مشتق‌های این نگرش که انگار از ابتدای کار در کیش زرتشتی رواج داشته، آن است که نیروی ذاتی پیوند دهنده‌ی چیزها به هم و سامان‌بخش به هستندگان را مهر بدانیم.
			* مهر در نگرش زرتشتی راست‌آیین با همان عقلانیت بنیادین هم‌سنخ و همسان دانسته می‌شود و به این ترتیب در [[مهریشت]] می‌خوانیم که مهر ایزدی است همتای اهورامزدا و بارها به تعبیر «مهر مزدا-آفریده» برخورد می‌کنیم و این بدان معناست که مهر/ عشق مشتقی و شکلی از عقل است و نه نیرویی متفاوت یا مقابل با آن.
			* این تصویر درباره‌ی نظم هستی به کناره‌گزینی خداوند در [[مینو]] و تبدیل شدن‌اش به نیرویی اخلاقی منتهی می‌شود، چرا که [[گیتی]] می‌تواند با تکیه بر عقلانیت-مهر ذاتی‌ای که در هر ذره‌اش دارد، بر پای خود بایستد و خودنگهدار است.
			<br />

	نگرش دوم آن است که شبستری همچون نماینده‌اش عمل می‌کند. این دیدگاه در واقع کهن‌تر و ابتدایی‌تر از نگرش زرتشتی است و تصویری از جهان به دست می‌دهد که پیش از انقلاب فلسفی او رواج داشته است. در این تصویر جهان خودبسنده نیست و نظم‌های گیتی هم در قانونی بنیادین و فراگیر و عقلانی ریشه ندارند، بلکه از اراده‌ی ایزدان و موجوداتی مقدس بر می‌خیزند. یعنی رخدادهای طبیعی نه به خاطر قوانینی خدشه‌ناپذیر و درون‌زاد، که بر اساس حکمی بیرونی و قصدی کیهانی تعین پیدا می‌کنند. این نگرشی است که در ادیان ابراهیمی رواج داشته و در میان مسلمانان هم اشعریان و مذاهب سنی بدان گرویده‌اند. شبستری در این چارچوب به پرسش‌ها می‌نگرد و می‌کوشد به شکلی اراده‌ی الاهی را همچون نیرویی همیشگی و اثرگذار به معادلات خود وارد کند. با این حال دستگاه نظری بنیادین‌اش که به اختران و افلاک و دانش طبیعی ارجاع می‌دهد، از نگرش مغانه‌ی زرتشتی برخاسته و به همین خاطر ناگزیر است مدام با پیش‌داشت‌های گزاره‌های علمی‌ای که به کار می‌گیرد، مخالفت می‌ورزد.		* نگرش دوم آن است که شبستری همچون نماینده‌اش عمل می‌کند. این دیدگاه در واقع کهن‌تر و ابتدایی‌تر از نگرش زرتشتی است و تصویری از جهان به دست می‌دهد که پیش از انقلاب فلسفی او رواج داشته است. در این تصویر جهان خودبسنده نیست و نظم‌های گیتی هم در قانونی بنیادین و فراگیر و عقلانی ریشه ندارند، بلکه از اراده‌ی ایزدان و موجوداتی مقدس بر می‌خیزند.
			* یعنی رخدادهای طبیعی نه به خاطر قوانینی خدشه‌ناپذیر و درون‌زاد، که بر اساس حکمی بیرونی و قصدی کیهانی تعین پیدا می‌کنند. این نگرشی است که در ادیان ابراهیمی رواج داشته و در میان مسلمانان هم اشعریان و مذاهب سنی بدان گرویده‌اند.
			<br />

	~~در میان پیشینیان شبستری، آرای فخر رازی نیز~~ در این ~~میان ارزش نقل کردن~~ را ~~دارد~~. ~~او در «المحصل» می‌گوید~~ که ماده قدیم است، اما میان دو تعریف از قدیم بودن ماده تمایز قایل شده است. یکی ارسطو که می‌گفت ماده از ابتدای کار متحرک بوده و دیگری نگاه زکریای رازی که می‌گفت ماده‌ی آغازین متحرک نبوده، و بعدتر در اثر سانحه‌ای به ~~جنبش درآمده~~ و ~~این مصادف بوده با زایش زمان~~ و ~~آغاز ازل. ماده در~~ نگرش ~~فخر رازی همان هیولی اولیه~~ است که ~~در پهلوی «ماتَگ» نوشته می‌شده و از «ماده»~~ به ~~معنی زاینده و مادر مشتق شده است~~.		* شبستری در این چارچوب به پرسش‌ها می‌نگرد و می‌کوشد به شکلی اراده‌ی الاهی را همچون نیرویی همیشگی و اثرگذار به معادلات خود وارد کند. با این حال دستگاه نظری بنیادین‌اش که به اختران و افلاک و دانش طبیعی ارجاع می‌دهد، از نگرش مغانه‌ی زرتشتی برخاسته و به همین خاطر ناگزیر است مدام با پیش‌داشت‌های گزاره‌های علمی‌ای که به کار می‌گیرد، مخالفت می‌ورزد.

	در ~~متون فلسفی پهلوی~~ این ~~کلمه~~ را ~~اغلب به صورت «بوم» می‌نوشته‌اند~~ که از ~~دید دکتر پرویز اذکائی هزوارشی~~ است و ~~به «طین»~~ در ~~زبان‌های سامی اشاره می‌کند که~~ به ~~همین ترتیب خاک اولیه~~ و ~~گِل ماده‌ی خام آفرینش را نشان می‌دهد.~~ این ~~پیوند میان گل~~ و ~~ماده‌ی~~ اولیه در ~~ایران‌زمین پیشینه‌ای چشمگیر دارد~~ و ~~در شرح اسطوره‌ی آفرینش بابلی یعنی «انوما الیش» هم می‌خوانیم که تیامت سپاهیان خود را~~ از ~~گلِ کرانه‌ی دجله و فرات آفرید و اینها «هیولا» بودند،54~~ به ~~تعبیر دوران‌های بعدی یعنی جاندارانی که ماده در آن‌ها بر روح غلبه داشته است،~~ و ~~ابن ندیم در «الفهرست» اشاره‌هایی به این مضمون دارد~~.		* در میان پیشینیان شبستری، آرای فخر رازی نیز در این میان ارزش نقل کردن را دارد. او در «المحصل» می‌گوید که ماده قدیم است، اما میان دو تعریف از قدیم بودن ماده تمایز قایل شده است.
			::# یکی [[ارسطو]] که می‌گفت ماده از ابتدای کار متحرک بوده
			::# دیگری نگاه [[زکریای رازی]] که می‌گفت ماده‌ی آغازین متحرک نبوده، و بعدتر در اثر سانحه‌ای به جنبش درآمده و این مصادف بوده با زایش زمان و آغاز ازل.
			::# ماده در نگرش [[فخر رازی]] همان هیولی اولیه است که در پهلوی «ماتَگ» نوشته می‌شده و از «ماده» به معنی زاینده و مادر مشتق شده است.


	فخر رازی در «المحصل» میان این دو مفهوم طین و هیولا تمایز قایل می‌شود و می‌گوید طینت نسبت به صفت، همچنان است که هیولی به صورت. پس طینت را همچون ذات و هیولی را همچون ماده‌ی خام و عینی در نظر می‌گیرد و این مفهومی است که غلبه یافته و در ادبیات دوران اسلامی اغلب طینت را در معنای ذات و سرشت به کار می‌گیرند، و نه طین/ ماده‌ی خام اولیه.		* در متون فلسفی پهلوی این کلمه را اغلب به صورت «بوم» می‌نوشته‌اند که از دید دکتر پرویز اذکائی هزوارشی است و به «طین» در زبان‌های سامی اشاره می‌کند که به همین ترتیب خاک اولیه و گِل ماده‌ی خام آفرینش را نشان می‌دهد. این پیوند میان گل و ماده‌ی اولیه در ایران‌زمین پیشینه‌ای چشمگیر دارد و در شرح [[اسطوره‌ی آفرینش بابلی]] یعنی «[[انوما الیش]]» هم می‌خوانیم که تیامت سپاهیان خود را از گلِ کرانه‌ی دجله و فرات آفرید و اینها «هیولا» بودند، به تعبیر دوران‌های بعدی یعنی جاندارانی که ماده در آن‌ها بر روح غلبه داشته است، و ابن ندیم در «الفهرست» اشاره‌هایی به این مضمون دارد.

			* فخر رازی در «المحصل» میان این دو مفهوم طین و هیولا تمایز قایل می‌شود و می‌گوید طینت نسبت به صفت، همچنان است که هیولی به صورت. پس طینت را همچون ذات و هیولی را همچون ماده‌ی خام و عینی در نظر می‌گیرد و این مفهومی است که غلبه یافته و در ادبیات دوران اسلامی اغلب طینت را در معنای ذات و سرشت به کار می‌گیرند، و نه طین/ ماده‌ی خام اولیه.

Mehrdad.akhavan: /* وحدت کارخانه عالم */

2023-10-21T10:24:17Z

وحدت کارخانه عالم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۴
خط ۱۷۱:		خط ۱۷۱:

	* یعنی که دستگاه گَردانِ افلاک به خودی خود نقشی تعیین کننده ندارند و خاستگاه جریان‌های علی نیستند. آنان تنها به ابزارهایی در دست کنشگری کیهانی می‌مانند که به واسطه‌شان اراده‌ی خود را بر ماده مستولی می‌دارد. مثال زیبای او در این مورد چرخ کوزه‌گری است که به خاطر چرخش پیوسته و هموارش به گردش کره‌های افلاک تشبیه شده، و موجودات زنده به خاطر آن که از خاک‌اند و به خاک باز می‌گردند، به ظرف‌هایی سفالین مانند شده‌اند که بر این چرخ ساخته و پرداخته می‌شوند.		* یعنی که دستگاه گَردانِ افلاک به خودی خود نقشی تعیین کننده ندارند و خاستگاه جریان‌های علی نیستند. آنان تنها به ابزارهایی در دست کنشگری کیهانی می‌مانند که به واسطه‌شان اراده‌ی خود را بر ماده مستولی می‌دارد. مثال زیبای او در این مورد چرخ کوزه‌گری است که به خاطر چرخش پیوسته و هموارش به گردش کره‌های افلاک تشبیه شده، و موجودات زنده به خاطر آن که از خاک‌اند و به خاک باز می‌گردند، به ظرف‌هایی سفالین مانند شده‌اند که بر این چرخ ساخته و پرداخته می‌شوند.
			<br />
			==مشیت الاهی==
	::کواکب گر همه اهل کمال‌اند چرا هر لحظه در نقص و وبال‌اند		::کواکب گر همه اهل کمال‌اند چرا هر لحظه در نقص و وبال‌اند

خط ۱۸۴:		خط ۱۸۵:
	::عناصر باد و آب و آتش و خاک گرفته جای خود در زیر افلاک		::عناصر باد و آب و آتش و خاک گرفته جای خود در زیر افلاک

	* شبستری همچنان با ایده‌ی خودبسندگی دستگاه اختری درگیر است و در این شش بیت می‌کوشد این فرض که افلاک نظامی خودبنیاد و خودسازمانده هستند را رد کند. او به دگرگونی‌های آسمانی اشاره می‌کند و فراز و فرود رفتن اختران و جنبش دایمی‌شان را از یک سو، و تنوع و ناهمسانی‌شان را از سوی دیگر نشانه‌ی آن می‌داند که اینها روی هم رفته یک سیستم یکپارچه و خودبسنده تشکیل نمی‌دهند و به مدیر و صانعی بیرونی نیاز دارند. یعنی دو صفت برای دستگاه افلاک بر می‌شمارد که عبارتند از پراکندگی و تنوع در ریخت و شکل و جنبش و پویایی همیشگی و طلوع و غروب پیاپی. پراکندگی و جنبش از دید او نشانه‌ی آن است که گنبد افلاک ابزاری در دست موجودی دیگر هستند، و نه خاستگاهی برای نظم‌های گیتیانه.		* شبستری همچنان با ایده‌ی خودبسندگی دستگاه اختری درگیر است و در این شش بیت می‌کوشد این فرض که افلاک نظامی خودبنیاد و خودسازمانده هستند را رد کند.
			* او به دگرگونی‌های آسمانی اشاره می‌کند و فراز و فرود رفتن اختران و جنبش دایمی‌شان را از یک سو، و تنوع و ناهمسانی‌شان را از سوی دیگر نشانه‌ی آن می‌داند که اینها روی هم رفته یک سیستم یکپارچه و خودبسنده تشکیل نمی‌دهند و به مدیر و صانعی بیرونی نیاز دارند.
			* یعنی دو صفت برای دستگاه افلاک بر می‌شمارد که عبارتند از
			# پراکندگی و تنوع در ریخت و شکل
			# جنبش و پویایی همیشگی و طلوع و غروب پیاپی
			* پراکندگی و جنبش از دید او نشانه‌ی آن است که گنبد افلاک ابزاری در دست موجودی دیگر هستند، و نه خاستگاهی برای نظم‌های گیتیانه.

	::ملازم هر یکی در منزل خویش بنَنهد پای یک ذره پس و پیش		::ملازم هر یکی در منزل خویش بنَنهد پای یک ذره پس و پیش
خط ۲۰۸:		خط ۲۱۴:
	* از دید او آنچه این نظم را برقرار می‌سازد، نه سرشت قاعده‌مند چیزها، که نیرویی بیرونی است. «امر و حکم داور» است که همچون نیرویی بیرونی در جهان جریان می‌یابد و همه چیز را در بر می‌گیرد و هدایت می‌کند. در بیت دوم اشاره‌ای به این نکته‌ی مهرپرستانه‌ی باستانی می‌بینیم که نیروی سازمان دهنده‌ی هستی مهر است. یعنی مهر است که ترکیب شدن طبایع و عناصر متضاد را ممکن می‌کند. اگر مهر وجود داشته باشد، نیروهای ضد با هم جمع می‌آیند و جانداران و آدمیان را بر می‌سازند. اگر نباشند، ضدها از هم می‌گریزند و جمادات ساده به جای می‌مانند.		* از دید او آنچه این نظم را برقرار می‌سازد، نه سرشت قاعده‌مند چیزها، که نیرویی بیرونی است. «امر و حکم داور» است که همچون نیرویی بیرونی در جهان جریان می‌یابد و همه چیز را در بر می‌گیرد و هدایت می‌کند. در بیت دوم اشاره‌ای به این نکته‌ی مهرپرستانه‌ی باستانی می‌بینیم که نیروی سازمان دهنده‌ی هستی مهر است. یعنی مهر است که ترکیب شدن طبایع و عناصر متضاد را ممکن می‌کند. اگر مهر وجود داشته باشد، نیروهای ضد با هم جمع می‌آیند و جانداران و آدمیان را بر می‌سازند. اگر نباشند، ضدها از هم می‌گریزند و جمادات ساده به جای می‌مانند.
	<br />		<br />

	==اشهُ قانون عقلانی درون‌زاد==		==اشهُ قانون عقلانی درون‌زاد==
	* به این ترتیب دو رویکرد کلی برای توضیح نظم در هستی داریم. یکی که رویکرد کهن زرتشتی است و سرشت چیزها را با قانونی عقلانی (اشه) در تنیده می‌داند. یعنی نظم را همچون امری درون‌زاد در نظر می‌گیرد. در این نگرش نظم بدیهی و خودبنیاد است و بی‌نظمی و آشوب است که باید توضیح داده شود، و این کار با حضور اهریمن و تعریف عدم به مثابه شر ممکن می‌گردد.		* به این ترتیب دو رویکرد کلی برای توضیح نظم در هستی داریم. یکی که رویکرد کهن زرتشتی است و سرشت چیزها را با قانونی عقلانی (اشه) در تنیده می‌داند. یعنی نظم را همچون امری درون‌زاد در نظر می‌گیرد. در این نگرش نظم بدیهی و خودبنیاد است و بی‌نظمی و آشوب است که باید توضیح داده شود، و این کار با حضور اهریمن و تعریف عدم به مثابه شر ممکن می‌گردد.

Mehrdad.akhavan: /* هدفمند بودن یا نبودن کیهان */

2023-10-21T08:10:07Z

هدفمند بودن یا نبودن کیهان

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: /* کیهان‌شناسی کهن ایرانی */

2023-10-21T08:03:56Z

کیهان‌شناسی کهن ایرانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۳
خط ۱۲۴:		خط ۱۲۴:
	::پس از وی همچو عرجون قدیم است ز تقدیر عزیزی کو علیم است		::پس از وی همچو عرجون قدیم است ز تقدیر عزیزی کو علیم است

	شبستری در این چهارده بیت با فشردگی تمام کل کیهان‌شناسی کهن ایرانی را مرور می‌کند: هفت فلک متحرک و فلک ثوابت که روی هم رفته هشت کره‌ی درهم فرو رفته را بر می‌سازند، بر محوری حرکت می‌کنند که در آسمان همان رد گذر خورشید است و اختران جای گرفته در آن را در قالب صور فلکی خوشه‌بندی می‌کنند. او دوازده برج اختری که با دوازده ماه خورشیدی برابر است را نام برده و اشاره کرده که فلک ثوابت ۱۰۲۴ اختر در خود جای می‌دهد و این مرز دانش اخترشناسی آن روز ایران (و جهان) بوده است. بعد پیوند هفت اختر با هفت فلک و در گام بعدی ارتباط آن‌ها با بروج را شرح داده است. در نهایت هم به منازل بیست و هشت‌گانه‌ی ماه اشاره کرده و اینها بافت عمومی نظام گاهشماری باستانی ایرانی و اخترشناسی و کیهان‌شناسی قدیم را به دست می‌دهد. شبستری با این مرور نشان می‌دهد که در این علوم دستی داشته و روانی و آسانی‌ای که در لحنش می‌بینیم، نشان می‌دهد که با این مضمون‌ها و پیوندهای بینابینی‌شان آشنا و دمخور بوده است.		* شبستری در این چهارده بیت با فشردگی تمام کل کیهان‌شناسی کهن ایرانی را مرور می‌کند: هفت فلک متحرک و فلک ثوابت که روی هم رفته هشت کره‌ی درهم فرو رفته را بر می‌سازند، بر محوری حرکت می‌کنند که در آسمان همان رد گذر خورشید است و اختران جای گرفته در آن را در قالب صور فلکی خوشه‌بندی می‌کنند. او دوازده برج اختری که با دوازده ماه خورشیدی برابر است را نام برده و اشاره کرده که فلک ثوابت ۱۰۲۴ اختر در خود جای می‌دهد و این مرز دانش اخترشناسی آن روز ایران (و جهان) بوده است. بعد پیوند هفت اختر با هفت فلک و در گام بعدی ارتباط آن‌ها با بروج را شرح داده است. در نهایت هم به منازل بیست و هشت‌گانه‌ی ماه اشاره کرده و اینها بافت عمومی نظام گاهشماری باستانی ایرانی و اخترشناسی و کیهان‌شناسی قدیم را به دست می‌دهد. شبستری با این مرور نشان می‌دهد که در این علوم دستی داشته و روانی و آسانی‌ای که در لحنش می‌بینیم، نشان می‌دهد که با این مضمون‌ها و پیوندهای بینابینی‌شان آشنا و دمخور بوده است.
			<br />

	با این حال دانشی که او از آن سخن می‌راند، حکمتی مغانه است که هستی را همچون دستگاهی خودکار می‌نگرد که بر اساس قانونی عقلانی کار می‌کند. این تصویر که به ویژه در دوران ساسانی در قالب اندیشه‌ی زروانی پرورده شد و در عصر اسلامی با لقب «دهری» برچسب خورد، جایی برای خداوندی تشخص یافته باقی نمی‌گذارد. چون نظام کائنات را امری قاعده‌مند و خودکار در نظر می‌گیرد که از نظارت نیرویی تشخص یافته بی‌نیاز است و در مقابل مداخله‌ی معجزه‌آمیز چنین نیرویی مقاومت می‌ورزد. این تصویر از کیهان که در اروپا از نیوتون به بعد باب شد، در ایران‌زمین از آغاز وجود داشته و در اندیشه‌ی دهریونی تبلور یافته است که بر همین آرای نجومی و معادلات مثلثاتی فراز و فرود اختران و قران و تقابل‌شان تاکید داشته‌اند.		==شباهت کیهان شناسی شبستری با اندیشه دهری==
			* با این حال دانشی که او از آن سخن می‌راند، حکمتی مغانه است که هستی را همچون دستگاهی خودکار می‌نگرد که بر اساس قانونی عقلانی کار می‌کند. این تصویر که به ویژه در دوران ساسانی در قالب اندیشه‌ی زروانی پرورده شد و در عصر اسلامی با لقب «دهری» برچسب خورد، جایی برای خداوندی تشخص یافته باقی نمی‌گذارد. چون نظام کائنات را امری قاعده‌مند و خودکار در نظر می‌گیرد که از نظارت نیرویی تشخص یافته بی‌نیاز است و در مقابل مداخله‌ی معجزه‌آمیز چنین نیرویی مقاومت می‌ورزد.
			* این تصویر از کیهان که در اروپا از نیوتون به بعد باب شد، در ایران‌زمین از آغاز وجود داشته و در اندیشه‌ی دهریونی تبلور یافته است که بر همین آرای نجومی و معادلات مثلثاتی فراز و فرود اختران و قران و تقابل‌شان تاکید داشته‌اند.

	شبستری با بیت‌هایی که گذشت تسلط خود را بر این دانش نشان داده، اما با پیامدهای فلسفی این دانش همدلی ندارد. پس برای این که حساب خود را از مغان و دهریون جدا کند، چند بیت دیگر به سخنش اضافه می‌کند:		* شبستری با بیت‌هایی که گذشت تسلط خود را بر این دانش نشان داده، اما با پیامدهای فلسفی این دانش همدلی ندارد. پس برای این که حساب خود را از مغان و دهریون جدا کند، چند بیت دیگر به سخنش اضافه می‌کند:

	اگر در فکر گردی مرد کامل هر آیینه که گویی نیست باطل		::اگر در فکر گردی مرد کامل هر آیینه که گویی نیست باطل

	کلام حق همی ناطق بدین است که باطل دیدن از ضعف یقین است		::کلام حق همی ناطق بدین است که باطل دیدن از ضعف یقین است

	~~وجود پشه دارد حکمت، ای خام نباشد در وجود تیر و بهرام~~

			::وجود پشه دارد حکمت، ای خام نباشد در وجود تیر و بهرام
			<br />
			==هدفمند بودن یا نبودن کیهان==
	بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.		بحث اصلی در اینجا هدفمند بودن یا نبودن گردش افلاک است. باطل بودنی که در دو بیت نخستین مورد حمله است، به این موضوع باز می‌گردد. یعنی بحث بر سر آن است که گردش اختران و افلاک امری خودکار، بی‌سر و ته، و بنابراین عاطل و باطل است؟ یا آن که هدفی و غایتی دارد و سیری جهت‌دار را دنبال می‌کند.

Mehrdad.akhavan: /* نظیره‌سازیعرش خداوند و دل آ‌دمی */

2023-10-21T08:01:10Z

نظیره‌سازیعرش خداوند و دل آ‌دمی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۰۱
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	<br />		<br />

	==~~نظیره‌سازیعرش~~ خداوند و دل آ‌دمی==		==نظیره‌سازی عرش خداوند و دل آ‌دمی==
	* شبستری در اینجا دو کانون و مرکز بنیادین برای وجود تشخیص می‌دهد. یکی عرش خداوند که بر آسمان است و اختران و افلاک گرداگرد آن می‌چرخند و چرخش طبیعی مواد را رقم می‌زنند. دیگری دل آ‌دمی که آن نیز مرکز گردش نیروهایی دیگر است و دوام و قوام هستی بدان وابسته است.		* شبستری در اینجا دو کانون و مرکز بنیادین برای وجود تشخیص می‌دهد. یکی عرش خداوند که بر آسمان است و اختران و افلاک گرداگرد آن می‌چرخند و چرخش طبیعی مواد را رقم می‌زنند. دیگری دل آ‌دمی که آن نیز مرکز گردش نیروهایی دیگر است و دوام و قوام هستی بدان وابسته است.
	* این حرکت شبستری بسیار جسورانه و خلاقانه است و با آنچه پیشتر عطار در این زمینه گفته بود همخوانی دارد. یعنی دل انسان و مهر که در آن منزل کرده را با اوج عالم مینو و اورنگی که خداوند بر آن تکیه زده، همتا می‌انگارد. نظیره‌سازی به قدر کافی روشن و صریح هست و ما را از شرح اضافی بی‌نیاز می‌کند.		* این حرکت شبستری بسیار جسورانه و خلاقانه است و با آنچه پیشتر عطار در این زمینه گفته بود همخوانی دارد. یعنی دل انسان و مهر که در آن منزل کرده را با اوج عالم مینو و اورنگی که خداوند بر آن تکیه زده، همتا می‌انگارد. نظیره‌سازی به قدر کافی روشن و صریح هست و ما را از شرح اضافی بی‌نیاز می‌کند.
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	* این پنج بیت همان سخن پیشین را در قالبی گاهشمارانه تکرار می‌کنند. تپش قلب انسان که در شبانروز تکرار می‌شود و بقای او را تضمین می‌کند، به تپش عرش شبیه است. دقیقتر بگوییم، این دو یک چیز هستند و یکتا، و به همین خاطر «سراپای تو عرش (است)، ای مرد درویش». این چرخشی بودن گردش شبان‌روزی بازگشتی به تصویر کهن مهر-خورشید است که همچون نمادی برای خداوند قلمداد می‌شود، و یا برعکس!		* این پنج بیت همان سخن پیشین را در قالبی گاهشمارانه تکرار می‌کنند. تپش قلب انسان که در شبانروز تکرار می‌شود و بقای او را تضمین می‌کند، به تپش عرش شبیه است. دقیقتر بگوییم، این دو یک چیز هستند و یکتا، و به همین خاطر «سراپای تو عرش (است)، ای مرد درویش». این چرخشی بودن گردش شبان‌روزی بازگشتی به تصویر کهن مهر-خورشید است که همچون نمادی برای خداوند قلمداد می‌شود، و یا برعکس!
	<br />		<br />

	==کیهان‌شناسی کهن ایرانی==		==کیهان‌شناسی کهن ایرانی==
	::ولی برعکس دور چرخ اطلس همی‌گردند این هشت مُقوَس		::ولی برعکس دور چرخ اطلس همی‌گردند این هشت مُقوَس

Mehrdad.akhavan: /* روند خلقت از نظر شبستری */

2023-10-21T08:00:55Z

روند خلقت از نظر شبستری

نمایش تغییرات