پیمان یا قرارداد؟ دو سرمشق فهم نظم اجتماعی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mehrdad.akhavan: /* # گاهان زرتشت */

2022-04-24T02:27:37Z

# گاهان زرتشت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۲۷
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:		این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:

	====# '''گاهان زرتشت'''====		===='''گاهان زرتشت'''====
	گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.		گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.

	===='''مهریشت'''====		===='''مهریشت'''====

Mehrdad.akhavan: /* نگرش زروانی به نظم اجتماعی */

2022-04-24T02:27:13Z

نگرش زروانی به نظم اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۲۷
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:		این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:

	# ===='''گاهان زرتشت'''====		====# '''گاهان زرتشت'''====
	گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.		گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.

Mehrdad.akhavan: /* نگرش زروانی به نظم اجتماعی */

2022-04-24T02:26:48Z

نگرش زروانی به نظم اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۲۶
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:		این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:

	===='''گاهان زرتشت'''====		# ===='''گاهان زرتشت'''====
	گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.		گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.

Mehrdad.akhavan: /* حاشیه یونانی در مقابل مرکز ایرانی */

2022-04-24T02:24:49Z

حاشیه یونانی در مقابل مرکز ایرانی

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: /* نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی */

2022-04-23T15:34:34Z

نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۳۴
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	# تحول و نوسازی این قالب فکری با کتابهای شهریار و تاریخ روم ماکیاولی و لویاتان هابز ممکن شد که دو چارچوب نظری رقیب و متفاوت مدرن درباره‌ی قدرت را بنا نهاد. هرچند هردوی این اندیشمندان در این مورد اشتراک نظر داشتند که نظم اجتماعی از قراردادی اجتماعی و وضعی (و نه پیمانی مهرآمیز و طبیعی) بر می‌خیزد و انگیزه‌ی اصلی آن ترس از دیگری (نه مهر به دیگری) است و شالوده‌اش هم بر خشونت و آزمندی قرار دارد.		# تحول و نوسازی این قالب فکری با کتابهای شهریار و تاریخ روم ماکیاولی و لویاتان هابز ممکن شد که دو چارچوب نظری رقیب و متفاوت مدرن درباره‌ی قدرت را بنا نهاد. هرچند هردوی این اندیشمندان در این مورد اشتراک نظر داشتند که نظم اجتماعی از قراردادی اجتماعی و وضعی (و نه پیمانی مهرآمیز و طبیعی) بر می‌خیزد و انگیزه‌ی اصلی آن ترس از دیگری (نه مهر به دیگری) است و شالوده‌اش هم بر خشونت و آزمندی قرار دارد.

	دیدگاه مقابل نگرش ایرانی، در میان نظریه‌پردازانی یونانی صورتبندی شد که نماینده‌ی طبقه‌ی اشراف محافظه‌کار آتنی بودند. اینان کسانی بودند که مانند سقراط و افلاطون بدنه‌ی دستگاه نظری خود و خشتهای مفهومی نگرش‌شان را از ایران زمین وام گرفته بودند، اما با دستی گشوده در آن دخل و تصرف کرده و در بسیاری از موارد مضمونها و نتایج را واژگونه می‌ساختند، چرا که مدافع نظمی سنتی و سیاستی واپسگرا بودند که سوفیست‌های متاثر از اندیشه‌ی ایرانی و شهربانان نماینده‌ی سیاست ایرانشهری آن را تهدید می‌کردند. سه گانه‌ی سقراط، افلاطون و ارسطو در اصل سه نسل از رهبران این نیروی مقاومت فرهنگی را نشان می‌دهد که صورتبندی یکسره متفاوتی از نظم اجتماعی و ضرورت حفظ آن به دست می‌دادند. از دید این اندیشمندان که اربابان برده‌دار خشن و سرکوبگر آتنی را نمایندگی می‌کردند، قبیله بود که اهمیت داشت، و نه من. من‌ها اتم‌هایی نامهم و حاشیه‌ای در دل یک کلیت اصیل یعنی قبیله بودند که در قالب شهر (پولیس) تبلور می‌یافت. شهری که حق عضویت در آن و شهروندی‌اش در محدوده‌ی عضویت در قبیله‌ای و ایفای نقش در مقام جنگاوری برده‌گیر و برده‌دار تعریف می‌شد. در این نگرش مهر معنایی نداشت و با میل هم‌جنس‌خواهانه‌ی میان مردان سرباز عضو قبیله جایگزین می‌شد.
			==='''حاشیه یونانی در مقابل مرکز ایرانی'''===
			دیدگاه مقابل نگرش ایرانی، در میان نظریه‌پردازانی یونانی صورتبندی شد که نماینده‌ی طبقه‌ی '''اشراف محافظه‌کار آتنی''' بودند. اینان کسانی بودند که مانند سقراط و افلاطون بدنه‌ی دستگاه نظری خود و خشتهای مفهومی نگرش‌شان را از ایران زمین وام گرفته بودند، اما با دستی گشوده در آن دخل و تصرف کرده و در بسیاری از موارد مضمونها و نتایج را واژگونه می‌ساختند، چرا که مدافع نظمی سنتی و سیاستی واپسگرا بودند که سوفیست‌های متاثر از اندیشه‌ی ایرانی و شهربانان نماینده‌ی سیاست ایرانشهری آن را تهدید می‌کردند. سه گانه‌ی سقراط، افلاطون و ارسطو در اصل سه نسل از رهبران این نیروی مقاومت فرهنگی را نشان می‌دهد که صورتبندی یکسره متفاوتی از نظم اجتماعی و ضرورت حفظ آن به دست می‌دادند. از دید این اندیشمندان که اربابان برده‌دار خشن و سرکوبگر آتنی را نمایندگی می‌کردند، قبیله بود که اهمیت داشت، و نه من. من‌ها اتم‌هایی نامهم و حاشیه‌ای در دل یک کلیت اصیل یعنی قبیله بودند که در قالب شهر (پولیس) تبلور می‌یافت. شهری که حق عضویت در آن و شهروندی‌اش در محدوده‌ی عضویت در قبیله‌ای و ایفای نقش در مقام جنگاوری برده‌گیر و برده‌دار تعریف می‌شد. در این نگرش مهر معنایی نداشت و با میل هم‌جنس‌خواهانه‌ی میان مردان سرباز عضو قبیله جایگزین می‌شد.

	نگرش بدوی و خشن یونانی همان بود که پس از عبور از صافی دین مسیحیت در سراسر قرون وسطا بر اروپا تسلط یافت و در نهایت در قرن شانزدهم و هفدهم دستخوش بازبینی و نقد درونی شد و به عصر خرد دگردیسی یافت. در مقابل توسعه و تکامل اندیشه‌ی زرتشتی در ایران زمین طیفی وسیع از باورها و آیین‌ها و اندیشه‌ها را پدید آورد که بدنه‌شان کمابیش موازی با اروپا، از صافی دین اسلام گذر کرد، و درست به همان ترتیبی که اندیشه‌ی افلاطونی و یونانی دین مسیحی را تسخیر کرده بود، همچون روحی در کالبد مناسک‌آمیز دین اسلام به بقای خود ادامه داد. به این ترتیب مفهوم مهر در ایران زمین باقی ماند و شالوده‌ی ادبیات و شعر و عرفان ایرانی شد، و همچون نخ تسبیحی گرانیگاه اشتراک اندیشه‌های رنگارنگ تکامل یافته در ایران زمین قرار گرفت.		نگرش بدوی و خشن یونانی همان بود که پس از عبور از صافی دین مسیحیت در سراسر قرون وسطا بر اروپا تسلط یافت و در نهایت در قرن شانزدهم و هفدهم دستخوش بازبینی و نقد درونی شد و به عصر خرد دگردیسی یافت. در مقابل توسعه و تکامل اندیشه‌ی زرتشتی در ایران زمین طیفی وسیع از باورها و آیین‌ها و اندیشه‌ها را پدید آورد که بدنه‌شان کمابیش موازی با اروپا، از صافی دین اسلام گذر کرد، و درست به همان ترتیبی که اندیشه‌ی افلاطونی و یونانی دین مسیحی را تسخیر کرده بود، همچون روحی در کالبد مناسک‌آمیز دین اسلام به بقای خود ادامه داد. به این ترتیب مفهوم مهر در ایران زمین باقی ماند و شالوده‌ی ادبیات و شعر و عرفان ایرانی شد، و همچون نخ تسبیحی گرانیگاه اشتراک اندیشه‌های رنگارنگ تکامل یافته در ایران زمین قرار گرفت.

Mehrdad.akhavan: /* نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی */

2022-04-23T15:30:59Z

نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۳۰
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	==='''نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی'''===		==='''نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی'''===
	این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.		این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.
	# یکی سفر تثنیه در تورات و بخشهایی از کتاب پادشاهان که در عمل بافت سیاسی قبایل یهود باستانی را به دست می‌دهد و با آن که بسیار خشن و –و با معیارهایی، غیراخلاقی- است، مبنای تدوین قانون اجتماعی در سنت یهودی-مسیحیِ فرهنگ یونانی- رومی قرار گرفته است. این متن احتمالا در قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد در آسورستان تدوین شده است.		<br />
	# دیگری کتابهای افلاطون به ویژه جمهور است که در میانه‌ی قرن پنجم میلادی پدید آمده و پس از آن کتاب هم‌نام آن اثر ارسطوست که بیشتر با نام سیاست شهرت یافته است.
	# پس از آن شهر خدای سنت آگوستین را داریم که مبنای الهیات کاتولیکی و همچنین صورتبندی نظم اجتماعی همچون عضویت در قبیله‌ای معنوی قرار می‌گیرد.		# یکی '''سفر تثنیه در تورات''' و بخشهایی از کتاب پادشاهان که در عمل بافت سیاسی قبایل یهود باستانی را به دست می‌دهد و با آن که بسیار خشن و –و با معیارهایی، غیراخلاقی- است، مبنای تدوین قانون اجتماعی در سنت یهودی-مسیحیِ فرهنگ یونانی- رومی قرار گرفته است. این متن احتمالا در قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد در آسورستان تدوین شده است.
	تحول و نوسازی این قالب فکری با کتابهای شهریار و تاریخ روم ماکیاولی و لویاتان هابز ممکن شد که دو چارچوب نظری رقیب و متفاوت مدرن درباره‌ی قدرت را بنا نهاد. هرچند هردوی این اندیشمندان در این مورد اشتراک نظر داشتند که نظم اجتماعی از قراردادی اجتماعی و وضعی (و نه پیمانی مهرآمیز و طبیعی) بر می‌خیزد و انگیزه‌ی اصلی آن ترس از دیگری (نه مهر به دیگری) است و شالوده‌اش هم بر خشونت و آزمندی قرار دارد.		# دیگری کتابهای '''[[افلاطون]]''' به ویژه '''جمهور''' است که در میانه‌ی قرن پنجم میلادی پدید آمده و پس از آن کتاب هم‌نام آن اثر ارسطوست که بیشتر با نام سیاست شهرت یافته است.
			# پس از آن شهر خدای '''[[سنت آگوستین]]''' را داریم که مبنای الهیات کاتولیکی و همچنین صورتبندی نظم اجتماعی همچون عضویت در قبیله‌ای معنوی قرار می‌گیرد.
			# تحول و نوسازی این قالب فکری با کتابهای شهریار و تاریخ روم ماکیاولی و لویاتان هابز ممکن شد که دو چارچوب نظری رقیب و متفاوت مدرن درباره‌ی قدرت را بنا نهاد. هرچند هردوی این اندیشمندان در این مورد اشتراک نظر داشتند که نظم اجتماعی از قراردادی اجتماعی و وضعی (و نه پیمانی مهرآمیز و طبیعی) بر می‌خیزد و انگیزه‌ی اصلی آن ترس از دیگری (نه مهر به دیگری) است و شالوده‌اش هم بر خشونت و آزمندی قرار دارد.

	دیدگاه مقابل نگرش ایرانی، در میان نظریه‌پردازانی یونانی صورتبندی شد که نماینده‌ی طبقه‌ی اشراف محافظه‌کار آتنی بودند. اینان کسانی بودند که مانند سقراط و افلاطون بدنه‌ی دستگاه نظری خود و خشتهای مفهومی نگرش‌شان را از ایران زمین وام گرفته بودند، اما با دستی گشوده در آن دخل و تصرف کرده و در بسیاری از موارد مضمونها و نتایج را واژگونه می‌ساختند، چرا که مدافع نظمی سنتی و سیاستی واپسگرا بودند که سوفیست‌های متاثر از اندیشه‌ی ایرانی و شهربانان نماینده‌ی سیاست ایرانشهری آن را تهدید می‌کردند. سه گانه‌ی سقراط، افلاطون و ارسطو در اصل سه نسل از رهبران این نیروی مقاومت فرهنگی را نشان می‌دهد که صورتبندی یکسره متفاوتی از نظم اجتماعی و ضرورت حفظ آن به دست می‌دادند. از دید این اندیشمندان که اربابان برده‌دار خشن و سرکوبگر آتنی را نمایندگی می‌کردند، قبیله بود که اهمیت داشت، و نه من. من‌ها اتم‌هایی نامهم و حاشیه‌ای در دل یک کلیت اصیل یعنی قبیله بودند که در قالب شهر (پولیس) تبلور می‌یافت. شهری که حق عضویت در آن و شهروندی‌اش در محدوده‌ی عضویت در قبیله‌ای و ایفای نقش در مقام جنگاوری برده‌گیر و برده‌دار تعریف می‌شد. در این نگرش مهر معنایی نداشت و با میل هم‌جنس‌خواهانه‌ی میان مردان سرباز عضو قبیله جایگزین می‌شد.		دیدگاه مقابل نگرش ایرانی، در میان نظریه‌پردازانی یونانی صورتبندی شد که نماینده‌ی طبقه‌ی اشراف محافظه‌کار آتنی بودند. اینان کسانی بودند که مانند سقراط و افلاطون بدنه‌ی دستگاه نظری خود و خشتهای مفهومی نگرش‌شان را از ایران زمین وام گرفته بودند، اما با دستی گشوده در آن دخل و تصرف کرده و در بسیاری از موارد مضمونها و نتایج را واژگونه می‌ساختند، چرا که مدافع نظمی سنتی و سیاستی واپسگرا بودند که سوفیست‌های متاثر از اندیشه‌ی ایرانی و شهربانان نماینده‌ی سیاست ایرانشهری آن را تهدید می‌کردند. سه گانه‌ی سقراط، افلاطون و ارسطو در اصل سه نسل از رهبران این نیروی مقاومت فرهنگی را نشان می‌دهد که صورتبندی یکسره متفاوتی از نظم اجتماعی و ضرورت حفظ آن به دست می‌دادند. از دید این اندیشمندان که اربابان برده‌دار خشن و سرکوبگر آتنی را نمایندگی می‌کردند، قبیله بود که اهمیت داشت، و نه من. من‌ها اتم‌هایی نامهم و حاشیه‌ای در دل یک کلیت اصیل یعنی قبیله بودند که در قالب شهر (پولیس) تبلور می‌یافت. شهری که حق عضویت در آن و شهروندی‌اش در محدوده‌ی عضویت در قبیله‌ای و ایفای نقش در مقام جنگاوری برده‌گیر و برده‌دار تعریف می‌شد. در این نگرش مهر معنایی نداشت و با میل هم‌جنس‌خواهانه‌ی میان مردان سرباز عضو قبیله جایگزین می‌شد.

Mehrdad.akhavan: /* کتیبه‌ی بیستون */

2022-04-23T15:28:29Z

کتیبه‌ی بیستون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۸
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند. در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.		مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند. در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.

	==='''کتیبه‌ی بیستون'''===		===='''کتیبه‌ی بیستون'''====
	کتیبه‌ی بیستون داریوش که مفهوم مهر و خدشه وارد آمدن به آن (دروغ) را در بافتی سیاسی بازسازی کرد.کتیبه‌ی بیستون در واقع انعکاس همین مفاهیم در سطحی دیوانسالارانه و دولتی را نشان می‌دهد. در آنجا صورتبندی روشنی از غایتهای زندگی اجتماعی به دست داده شده که عبارتند از '''بوم''' و '''مردم''' و '''شادی'''، و کمابیش با بقا و قدرت و لذت در سطح‌های سلسله مراتبی زیستی و اجتماعی و روانی مدل زروان برابری می‌کنند. در این متن همچنین به صراحت مفهوم قدرت صورتبندی شده و با قانون طبیعی ('''اَرتَه'''، برابرنهاد اشه‌ی اوستایی در پارسی باستان) پیوند خورده و دروغ که در اصل پیمان‌شکنی معنا می‌دهد تهدید کننده‌ی نظم اجتماعی دانسته شده است.		کتیبه‌ی بیستون داریوش که مفهوم مهر و خدشه وارد آمدن به آن (دروغ) را در بافتی سیاسی بازسازی کرد.کتیبه‌ی بیستون در واقع انعکاس همین مفاهیم در سطحی دیوانسالارانه و دولتی را نشان می‌دهد. در آنجا صورتبندی روشنی از غایتهای زندگی اجتماعی به دست داده شده که عبارتند از '''بوم''' و '''مردم''' و '''شادی'''، و کمابیش با بقا و قدرت و لذت در سطح‌های سلسله مراتبی زیستی و اجتماعی و روانی مدل زروان برابری می‌کنند. در این متن همچنین به صراحت مفهوم قدرت صورتبندی شده و با قانون طبیعی ('''اَرتَه'''، برابرنهاد اشه‌ی اوستایی در پارسی باستان) پیوند خورده و دروغ که در اصل پیمان‌شکنی معنا می‌دهد تهدید کننده‌ی نظم اجتماعی دانسته شده است.

			==='''نگرش سنت اروپایی به نظم اجتماعی'''===
	این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.		این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.
	# یکی سفر تثنیه در تورات و بخشهایی از کتاب پادشاهان که در عمل بافت سیاسی قبایل یهود باستانی را به دست می‌دهد و با آن که بسیار خشن و –و با معیارهایی، غیراخلاقی- است، مبنای تدوین قانون اجتماعی در سنت یهودی-مسیحیِ فرهنگ یونانی- رومی قرار گرفته است. این متن احتمالا در قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد در آسورستان تدوین شده است.		# یکی سفر تثنیه در تورات و بخشهایی از کتاب پادشاهان که در عمل بافت سیاسی قبایل یهود باستانی را به دست می‌دهد و با آن که بسیار خشن و –و با معیارهایی، غیراخلاقی- است، مبنای تدوین قانون اجتماعی در سنت یهودی-مسیحیِ فرهنگ یونانی- رومی قرار گرفته است. این متن احتمالا در قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد در آسورستان تدوین شده است.

Mehrdad.akhavan: /* مهریشت */

2022-04-23T15:18:13Z

مهریشت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۸
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.		گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.

	==='''مهریشت'''===		===='''مهریشت'''====
	مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند. در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.		مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند. در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.

Mehrdad.akhavan در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۷

2022-04-23T15:17:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۷
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	به این ترتیب در حدود دوران زرتشت یعنی در قرن دوازدهم پیش از میلاد، نخستین سرمشق نظری برای توضیح نظم اجتماعی بنیان نهاده شد. سرمشقی که به حضور یک خداوند یگانه‌ی خردمند باور داشت که بر اساس قواعدی عقلانی و سازگار با قوانینی طبیعی هستی را تنظیم کرده، و بر این اساس هم مرزبندی میان نیکی و بدی را شکل داده و هم خودش آن را رعایت می‌کند. این مرز با تقابل میان دوقطبی‌هایی مانند [[راستی-دروغ]] ، [[خویشتنداری-خشونت]] ، [[آبادانی-ویرانگری]] ، [[زندگی-مرگ]] و [[شادمانی-رنج]] تعیین می‌شد و کمابیش همان است که امروز در قالب چهار متغیر مرکزی سیستم‌های تکاملی ([[قلبم]]: [[قدرت]]- [[لذت]]- [[بقا]]- [[معنا]]) در دستگاه نظری ما صورتبندی شده است.		به این ترتیب در حدود دوران زرتشت یعنی در قرن دوازدهم پیش از میلاد، نخستین سرمشق نظری برای توضیح نظم اجتماعی بنیان نهاده شد. سرمشقی که به حضور یک خداوند یگانه‌ی خردمند باور داشت که بر اساس قواعدی عقلانی و سازگار با قوانینی طبیعی هستی را تنظیم کرده، و بر این اساس هم مرزبندی میان نیکی و بدی را شکل داده و هم خودش آن را رعایت می‌کند. این مرز با تقابل میان دوقطبی‌هایی مانند [[راستی-دروغ]] ، [[خویشتنداری-خشونت]] ، [[آبادانی-ویرانگری]] ، [[زندگی-مرگ]] و [[شادمانی-رنج]] تعیین می‌شد و کمابیش همان است که امروز در قالب چهار متغیر مرکزی سیستم‌های تکاملی ([[قلبم]]: [[قدرت]]- [[لذت]]- [[بقا]]- [[معنا]]) در دستگاه نظری ما صورتبندی شده است.

	==='''~~نظریه زروان~~'''===		==='''نگرش زروانی به نظم اجتماعی'''===
	بر اساس این نگرش، نیروی بنیادینی که سازمان یافتگی جامعه را ممکن می‌ساخت، ~~«مهر»~~ بود. مهری که از همان ابتدای کار دو معنای موازی را حمل می‌کرد و هم به محبت و [[عشق]] اشاره می‌کرد و هم به عهد و [[پیمان]]. یعنی پاسخ این دستگاه نظری به معمای نظم اجتماعی آن بود که مردمان چون به هم مهر می‌ورزند، عهد و پیمانی اجتماعی را میان خود بنا می‌نهند و رعایت می‌کنند. این نگرشی '''عقل‌گرا'''، '''تکاملی'''، '''خوش‌بین''' و '''اخلاق‌مدار''' بود که برجستگی و رواج بازی‌های برنده-برنده در روابط اجتماعی را نتیجه‌ی پیروی مردمان تندرست و اخلاقی ([[اشون]]) از قانون عقلانی طبیعت ([[اشه]]) قلمداد می‌کرد و انحراف از این قانون و نیروهای برسازنده‌ی بازی‌های برنده-بازنده (مثل بدخواهی و آز و آزار و خشم و نفرت و کین) را دیوهایی می‌دانست که آفریده‌ی اهریمن هستند و به شکلی غیرعقلانی و در ستیز با خرد قانون طبیعت را نقض می‌کنند و از این رو همتای دروغ هستند و به صورت بیماری‌ای در آدمیان و هستی جلوه می‌کنند.		بر اساس این نگرش، نیروی بنیادینی که سازمان یافتگی جامعه را ممکن می‌ساخت، «'''مهر'''» بود. مهری که از همان ابتدای کار دو معنای موازی را حمل می‌کرد و هم به محبت و [[عشق]] اشاره می‌کرد و هم به عهد و [[پیمان]]. یعنی پاسخ این دستگاه نظری به معمای نظم اجتماعی آن بود که مردمان چون به هم مهر می‌ورزند، عهد و پیمانی اجتماعی را میان خود بنا می‌نهند و رعایت می‌کنند. این نگرشی '''عقل‌گرا'''، '''تکاملی'''، '''خوش‌بین''' و '''اخلاق‌مدار''' بود که برجستگی و رواج بازی‌های برنده-برنده در روابط اجتماعی را نتیجه‌ی پیروی مردمان تندرست و اخلاقی ([[اشون]]) از قانون عقلانی طبیعت ([[اشه]]) قلمداد می‌کرد و انحراف از این قانون و نیروهای برسازنده‌ی بازی‌های برنده-بازنده (مثل بدخواهی و آز و آزار و خشم و نفرت و کین) را دیوهایی می‌دانست که آفریده‌ی اهریمن هستند و به شکلی غیرعقلانی و در ستیز با خرد قانون طبیعت را نقض می‌کنند و از این رو همتای دروغ هستند و به صورت بیماری‌ای در آدمیان و هستی جلوه می‌کنند.

	این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از		این نگرش مهر را هسته‌ی مرکزی اتصال میان من و دیگری می‌دانست، افزودن بر تندرستی و شادمانی و نیرومندی و معنا را هدف می‌گرفت، و نظم های اجتماعی کلان و به طور خاص شالوده‌ی انسجام سیاسی را نتیجه‌ی تداوم مهری می‌دانست که در سطح خُرد میان زن و مرد از سویی و میان والدین و فرزندان از سوی دیگر جاری بود. یعنی قواعد کلان سه نفره را ادامه‌ی روابط خرد دو نفره‌ای می‌دانست که همگی از جنس مهر هستند و پیوند مهرآمیز میان من و دیگری را به پیمان اجتماعی میان من و دیگری‌ها متصل می‌ساخت، که ایزد نگهبان راستی یعنی مهر ناظر و ضامن‌اش بود. در این نگرش «من» بود که اهمیت داشت و محور انتخاب و تصمیم قلمداد می‌شد، و دیگری به خاطر آن که با من (و همچنین این دو با خداوند) هم‌سرشت و همسان بودند منبع ارزش قلمداد می‌شد و پیوند میان من و دیگری از سویی و من و خداوند از سوی دیگر با مهر صورتبندی می‌شد، که در نهایت بر اراده‌ی آزاد و قصد استوار برای تعریف و حفظ پیمان (میان من و دیگری و خداوند) تکیه می‌کرد. سه متن کلیدی و مهمی که این مفهوم از مهر را صورتبندی می‌کردند، عبارتند از:
	~~# گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد~~
	~~# مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند~~
	~~# کتیبه‌ی بیستون داریوش که مفهوم مهر و خدشه وارد آمدن به آن (دروغ) را در بافتی سیاسی بازسازی کرد.~~

			===='''گاهان زرتشت'''====
			گاهان زرتشت که چارچوب فلسفی و سرمشق اخلاقی موضوع را برای نخستین بار مطرح کرد. در گاهان برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است.

	==='''~~گاهان~~''' ===		==='''مهریشت'''===
	در گاهان ~~برای نخستین بار دوقطبی‌هایی مانند خیر و شر، [[گیتی]] و [[مینو]]، و انعکاس اولی در دومی یعنی خداوند~~ و شیطان معرفی شدند. در همین متن برای نخستین بار در متون تاریخی ارتباط میان انسان و خداوند از جنس پیوند میان دلدار و دلداده دانسته شده است و در بخش پایانی آن که شعری است که زرتشت به مناسبت عروسی دخترش سروده، صریحتر می‌بینیم که مهر شالوده‌ی ~~پیوند میان اعضای جامعه و محور سازماندهی مردم با پشتیبانی مغان معرفی شده است~~.		مهریشت که بخشهایی از آن احتمالا قدمتی بیش از گاهان دارد، و مهر را شالوده‌ی نظم اجتماعی می‌داند. در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.

	~~==='''مهریشت''' ===~~
	در مهریشت که نماینده‌ی سنت باستانی آیین مهر است، مفهوم مهر با تاکید بسیار با پیمان اجتماعی همسان انگاشته شده و این دوقلوی مفهومی با قدیمی‌ترین صورتبندی ملیت ایرانی پیوند می‌خورد. در همان نخستین بندها مهر همچون ایزدی جنگاور معرفی می‌شود که بامدادان از فراز کوهستان به سرزمین‌های ایرانی می‌نگرد و خانمانهای آریایی را برکت می‌کند. در همین متن صورتبندی دقیقی از نظم اجتماعی به چشم می‌خورد. تقسیم‌بندی چهار لایه از سلسله مراتب اجتماعی (خانوار، روستا، استان و کشور) که در دوران هخامنشی مبنای تاسیس کهنترین دولت فراگیر جهان قرار می‌گیرد، در مهریشت مورد اشاره قرار گرفته است و آشکار است که سویه‌ی جامعه‌شناختی و سیاسی این رده‌بندی مورد نظر بوده، چون در کرده‌ی پنجم مهریشت درباره‌ی اهمیت مهر برای خانه‌خدا و دهخدا و شهربان و شهریار سخن رفته است. همچنین در بندی شگفت‌انگیز از این متن می‌خوانیم که مهر همچون کمیتی شمارش‌پذیر در نظر گرفته شده و ارتباطهای میان نقشهای اجتماعی را تعیین می‌کند. به شکلی که مثلا مهر میان دو همکار سی و مهر میان دو همسایه پنجاه و مهر میان شاگرد و استاد هفتاد و میان شهروندان کشور هزار دانسته شده است. این بخش از مهریشت افتادگی دارد و در نسخه‌ی امروزین یازده ارتباط اجتماعی بررسی شده و استحکامش بر اساس عددی متصل با مهر مشخص شده است. احتمالا در متن اصلی شمار این موارد بیشتر بوده است. چون در همین متن باقی‌مانده هم مواردی جزئی می‌بینیم مثل این که مهر میان داماد و پدرزن هشتاد است، یا دو آذربان (موبد) شصت مهر در پیمان اجتماعی بین خود دارند.

	==='''کتیبه‌ی بیستون'''===		==='''کتیبه‌ی بیستون'''===
	کتیبه‌ی بیستون در واقع انعکاس همین مفاهیم در سطحی دیوانسالارانه و دولتی را نشان می‌دهد. در آنجا صورتبندی روشنی از غایتهای زندگی اجتماعی به دست داده شده که عبارتند از '''بوم''' و '''مردم''' و '''شادی'''، و کمابیش با بقا و قدرت و لذت در سطح‌های سلسله مراتبی زیستی و اجتماعی و روانی مدل زروان برابری می‌کنند. در این متن همچنین به صراحت مفهوم قدرت صورتبندی شده و با قانون طبیعی ('''اَرتَه'''، برابرنهاد اشه‌ی اوستایی در پارسی باستان) پیوند خورده و دروغ که در اصل پیمان‌شکنی معنا می‌دهد تهدید کننده‌ی نظم اجتماعی دانسته شده است.		کتیبه‌ی بیستون داریوش که مفهوم مهر و خدشه وارد آمدن به آن (دروغ) را در بافتی سیاسی بازسازی کرد.کتیبه‌ی بیستون در واقع انعکاس همین مفاهیم در سطحی دیوانسالارانه و دولتی را نشان می‌دهد. در آنجا صورتبندی روشنی از غایتهای زندگی اجتماعی به دست داده شده که عبارتند از '''بوم''' و '''مردم''' و '''شادی'''، و کمابیش با بقا و قدرت و لذت در سطح‌های سلسله مراتبی زیستی و اجتماعی و روانی مدل زروان برابری می‌کنند. در این متن همچنین به صراحت مفهوم قدرت صورتبندی شده و با قانون طبیعی ('''اَرتَه'''، برابرنهاد اشه‌ی اوستایی در پارسی باستان) پیوند خورده و دروغ که در اصل پیمان‌شکنی معنا می‌دهد تهدید کننده‌ی نظم اجتماعی دانسته شده است.

	این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.		این سه نمونه از مهمترین متن‌های بازمانده درباره‌ی نظم اجتماعی هستند که بین سه هزار و دویست سال پیش تا دو هزار و ششصد سال پیش تدوین شده‌اند. پس از آن در تمدن ایرانی انبوهی پرحجم از سیاست‌نامه‌ها، رساله‌های اخلاقی، تاریخ‌ها، اندرزنامه‌ها و متون دیگر را داریم که صورتبندی‌های متنوع و گوناگونی از این مفاهیم را در حوزه‌های نظری متفاوت و در دوره‌های تاریخی مختلف به دست می‌دهند. در مقابل این متنها، اگر بخواهیم به سنت اروپایی بنگریم، سه متن بنیادین را در برابر خود خواهیم یافت.

Mehrdad.akhavan در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۲

2022-04-23T15:12:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~پیمان یا قرارداد؟ دو سرمشق فهم نظم اجتماعی~~
	اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۹		اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۹
	<br />		<br />
			==='''چالشی نظری با نام نظم اجتماعی'''===
	'''[[نظم اجتماعی]] معمایی است که نیاز به توضیح و تبیین دارد.''' این که چرا مردمان در همزیستی با یکدیگر به لحاظ آماری قوانین اخلاقی را رعایت می‌کنند و به قواعد حاکم بر نهادها پایبند می‌مانند، چالشی نظری است. چرا که آدمیزاد بر خلاف حشرات اجتماعی گونه‌ای نیست که برای همزیستی نهادی [[تکامل]] یافته باشد. مورچگان و زنبوران و موریانگان جوامعی بزرگ و شهرهای پرجمعیت می‌سازند، چون طی دهها میلیون سال مدارهای عصبی ضروری برای رعایت هنجارهای جمعی را در شبکه‌ی عصبی‌شان نهادینه کرده‌اند و زنجیره‌ای بسیار طولانی از جهش ها و سازگاری‌ها پشتوانه‌ی رفتار جمعی هماهنگ‌ شان است. آدمیان بر خلاف این گونه‌های اجتماعی راستین، هوآشیان (Eusocial) نیستند، بلکه گونه‌ای نوآمده و تازه تکامل یافته از نخستی‌های عالی هستند که برای زیستن در دسته‌هایی چند ده نفره و سرگردانی در ساواناها و گردآوری و شکار تکامل یافته‌اند. پرش ناگهانی آدمیزاد به مرتبه‌ی جانوری اجتماعی و شهرنشین تنها طی پنج هزار سال گذشته ممکن شده، که تنها ۳-۴٪ پایانی از کل عمر این گونه‌ی کوتاه‌عمر را در بر می‌گیرد. آدمیان با پشتوانه‌ی مغزی درشت و مدارهای عصبی پویا و خلاق توانسته‌اند جوامع خود را تاسیس کنند، و به همین خاطر نهادهایی که بر می‌سازند نتیجه‌ی مستقیم و سرراستِ تکاملیِ ساختار زیستی‌شان نیست.		'''[[نظم اجتماعی]] معمایی است که نیاز به توضیح و تبیین دارد.''' این که چرا مردمان در همزیستی با یکدیگر به لحاظ آماری قوانین اخلاقی را رعایت می‌کنند و به قواعد حاکم بر نهادها پایبند می‌مانند، چالشی نظری است. چرا که آدمیزاد بر خلاف حشرات اجتماعی گونه‌ای نیست که برای همزیستی نهادی [[تکامل]] یافته باشد. مورچگان و زنبوران و موریانگان جوامعی بزرگ و شهرهای پرجمعیت می‌سازند، چون طی دهها میلیون سال مدارهای عصبی ضروری برای رعایت هنجارهای جمعی را در شبکه‌ی عصبی‌شان نهادینه کرده‌اند و زنجیره‌ای بسیار طولانی از جهش ها و سازگاری‌ها پشتوانه‌ی رفتار جمعی هماهنگ‌ شان است. آدمیان بر خلاف این گونه‌های اجتماعی راستین، هوآشیان (Eusocial) نیستند، بلکه گونه‌ای نوآمده و تازه تکامل یافته از نخستی‌های عالی هستند که برای زیستن در دسته‌هایی چند ده نفره و سرگردانی در ساواناها و گردآوری و شکار تکامل یافته‌اند. پرش ناگهانی آدمیزاد به مرتبه‌ی جانوری اجتماعی و شهرنشین تنها طی پنج هزار سال گذشته ممکن شده، که تنها ۳-۴٪ پایانی از کل عمر این گونه‌ی کوتاه‌عمر را در بر می‌گیرد. آدمیان با پشتوانه‌ی مغزی درشت و مدارهای عصبی پویا و خلاق توانسته‌اند جوامع خود را تاسیس کنند، و به همین خاطر نهادهایی که بر می‌سازند نتیجه‌ی مستقیم و سرراستِ تکاملیِ ساختار زیستی‌شان نیست.

خط ۱۰:		خط ۹:
	<br />		<br />

			==='''ارتباط پر تعارض من و نهاد'''===
	به همین خاطر است که '''ارتباط میان [[من]] و [[نهاد]] ناسازگون و پرتعارض است.''' من همواره می‌کوشد ساز خود را بزند و نهاد همواره می‌کوشد دامنه‌ی انتخابهای من را محدود سازد. از این روست که چرایی نظم اجتماعی پرسشی بزرگ است. این معمایی است که هسته‌ی مرکزی علم جامعه‌شناسی را بر می‌سازد و پاسخ بدان چشم‌اندازی را تعیین می‌کند که من و [[دیگری]] در آن نگریسته و فهمیده می‌شوند. چنین می‌نماید که دو سرمشق عام بزرگ در تاریخ تمدن برای پاسخگویی به این پرسش تحول یافته باشد.		به همین خاطر است که '''ارتباط میان [[من]] و [[نهاد]] ناسازگون و پرتعارض است.''' من همواره می‌کوشد ساز خود را بزند و نهاد همواره می‌کوشد دامنه‌ی انتخابهای من را محدود سازد. از این روست که چرایی نظم اجتماعی پرسشی بزرگ است. این معمایی است که هسته‌ی مرکزی علم جامعه‌شناسی را بر می‌سازد و پاسخ بدان چشم‌اندازی را تعیین می‌کند که من و [[دیگری]] در آن نگریسته و فهمیده می‌شوند. چنین می‌نماید که دو سرمشق عام بزرگ در تاریخ تمدن برای پاسخگویی به این پرسش تحول یافته باشد.
	# یکی از این دو در اواخر هزاره‌ی سوم پیش از میلاد در ایران زمین شکل گرفت، به ظهور نخستین دستگاه فلسفی زمین ('''خرد [[گاهان]]ی''') و نخستین دین یکتاپرست موفق (آیین زرتشتی) منتهی شد، کهنترین دولت فراگیر ('''[[دولت هخامنشی]]''') و قدیمی‌ترین تمدن زنده‌ی امروزین ('''تمدن ایرانی''') را پدید آورد، و در قرون میانه شکوفاترین و حجیم‌ترین و پیچیده‌ترین نظام معنایی (عرفان و جهان‌بینی ایرانی) را ایجاد کرد.		# یکی از این دو در اواخر هزاره‌ی سوم پیش از میلاد در ایران زمین شکل گرفت، به ظهور نخستین دستگاه فلسفی زمین ('''خرد [[گاهان]]ی''') و نخستین دین یکتاپرست موفق (آیین زرتشتی) منتهی شد، کهنترین دولت فراگیر ('''[[دولت هخامنشی]]''') و قدیمی‌ترین تمدن زنده‌ی امروزین ('''تمدن ایرانی''') را پدید آورد، و در قرون میانه شکوفاترین و حجیم‌ترین و پیچیده‌ترین نظام معنایی (عرفان و جهان‌بینی ایرانی) را ایجاد کرد.
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	<br />		<br />

			===نگرش گاهانی به هنجارهای اجتماعی===
	این پرسش که چرا مردمان هنجارهای اجتماعی را رعایت می‌کنند، و چرا در اندرکنش با یکدیگر به قواعدی پایبند می‌مانند و اغلب اوقات بازی‌های برنده-برنده را بر برنده-بازنده ترجیح می‌دهند، برای نخستین بار در ایران زمین طرح شد و پاسخ گرفت. نخستین متنی که این پرسشها را به شکلی شفاف –در عرصه‌ای فلسفی و اخلاقی- مطرح می‌کرد، [[گاهانِ زرتشت]] بود که دامنه‌ی این پرسشها را تا به چالش کشیدن امر قدسی و بر ساختن نظامی [[هستی‌شناسانه]] پیش برد، تا جایی که قانون طبیعت ('''اَشَه''') مبنای نیکی اخلاقی قلمداد شد و حتا خدایان به خاطر سرپیچی از آن به ویرانگری و دروغ متهم شدند و از مرتبه‌ی نیرویی مقدس عزل شدند. نیرومندترین این خدایان باستانی مهر بود که نظام اندیشه‌ی زرتشتی از سویی آن را مورد نقد و بازبینی قرار داد و از سوی دیگر همان را به مثابه هسته‌ی مرکزی مفهوم‌سازی‌های خود پذیرفت.		این پرسش که چرا مردمان هنجارهای اجتماعی را رعایت می‌کنند، و چرا در اندرکنش با یکدیگر به قواعدی پایبند می‌مانند و اغلب اوقات بازی‌های برنده-برنده را بر برنده-بازنده ترجیح می‌دهند، برای نخستین بار در ایران زمین طرح شد و پاسخ گرفت. نخستین متنی که این پرسشها را به شکلی شفاف –در عرصه‌ای فلسفی و اخلاقی- مطرح می‌کرد، [[گاهانِ زرتشت]] بود که دامنه‌ی این پرسشها را تا به چالش کشیدن امر قدسی و بر ساختن نظامی [[هستی‌شناسانه]] پیش برد، تا جایی که قانون طبیعت ('''اَشَه''') مبنای نیکی اخلاقی قلمداد شد و حتا خدایان به خاطر سرپیچی از آن به ویرانگری و دروغ متهم شدند و از مرتبه‌ی نیرویی مقدس عزل شدند. نیرومندترین این خدایان باستانی مهر بود که نظام اندیشه‌ی زرتشتی از سویی آن را مورد نقد و بازبینی قرار داد و از سوی دیگر همان را به مثابه هسته‌ی مرکزی مفهوم‌سازی‌های خود پذیرفت.
	<br />		<br />