وصال در پیوند با جبر و اختیار - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mehrdad.akhavan: /* امکان وصال با حق */

2023-10-28T05:52:06Z

امکان وصال با حق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۵۲
خط ۲۲۳:		خط ۲۲۳:
	<br />		<br />
	==امکان وصال با حق==		==امکان وصال با حق==
	* این نکته جالب است که شبستری هر فصل خود را طوری به پایان می‌رساند که بیتِ پرسشگرانه‌ی هروی همچون ادامه‌ای منطقی در ادامه‌اش بنشیند و مهارتش در این زمینه جای ستایش دارد. اینجا هم انتظار می‌رود پرسشی درباره‌ی مفهوم «فاصله»ی میان انسان و خداوند مطرح شود، و تک بیتی که از هروی نقل می‌شود و بخش ۳۶ منظومه را بر می‌سازد، دقیقا همان است، یعنی «سؤال از ماهیت قُرب و بُعد و امکان وصال با حق»:		* این نکته جالب است که [[شبستری]] هر فصل خود را طوری به پایان می‌رساند که بیتِ پرسشگرانه‌ی هروی همچون ادامه‌ای منطقی در ادامه‌اش بنشیند و مهارتش در این زمینه جای ستایش دارد. اینجا هم انتظار می‌رود پرسشی درباره‌ی مفهوم «فاصله»ی میان انسان و خداوند مطرح شود، و تک بیتی که از هروی نقل می‌شود و بخش ۳۶ منظومه را بر می‌سازد، دقیقا همان است، یعنی «سؤال از ماهیت قُرب و بُعد و امکان وصال با حق»:
	:وصال ممکن و واجب به هم چیست		:وصال ممکن و واجب به هم چیست
	:::حدیث قُرب و بُعد و بیش و کم چیست		:::حدیث قُرب و بُعد و بیش و کم چیست
	* هروی در این بیت همچنان از وصال پرسش می‌کند و نظر به گفتار حلاج دارد، اما پرسش خود را به جای آمیختگی انسان و خداوند، بر فاصله‌ی میان‌شان متمرکز می‌سازد.		* هروی در این بیت همچنان از وصال پرسش می‌کند و نظر به گفتار [[حلاج]] دارد، اما پرسش خود را به جای آمیختگی انسان و خداوند، بر فاصله‌ی میان‌شان متمرکز می‌سازد.
			<br />
			==مفهوم سلوک==
	* اگر تا اینجای کار بحث از حلول و اتحاد و وحدت میان آدمی و امر قدسی مطرح بود، پس از این بحث بر سر مفهوم سلوک است. یعنی فاصله‌ی میان انسان و خدا به چه معناست و سلوک در راه او و نزدیک شدن به او یا دور ماندن از او چقدر اعتبار و معنا دارند؟		* اگر تا اینجای کار بحث از حلول و اتحاد و وحدت میان آدمی و امر قدسی مطرح بود، پس از این بحث بر سر مفهوم سلوک است. یعنی فاصله‌ی میان انسان و خدا به چه معناست و سلوک در راه او و نزدیک شدن به او یا دور ماندن از او چقدر اعتبار و معنا دارند؟
	* شبستری فصل ۳۷ را به پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها اختصاص داده است:		* شبستری فصل ۳۷ را به پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها اختصاص داده است:
خط ۲۴۲:		خط ۲۴۴:
	* به این ترتیب دور و نزدیک در اصل به معنای شدت‌های کم و زیاد از آلودگی با عدم هستند. در همین چارچوب است که [[عین‌القضات همدانی]] در «زبده ‌الحقایق» می‌گوید فاصله‌ی همه‌ی موجودات تا خداوند دقیقا یکی و همسان است. چون همه‌ی هستنده‌های مادی ارتباط درونی سرراست و مستقیمی با وجود مطلق برقرار می‌کنند که سطحی کمابیش یکسان از تعین –یعنی آمیختگی با عدم- را نشان می‌دهد.		* به این ترتیب دور و نزدیک در اصل به معنای شدت‌های کم و زیاد از آلودگی با عدم هستند. در همین چارچوب است که [[عین‌القضات همدانی]] در «زبده ‌الحقایق» می‌گوید فاصله‌ی همه‌ی موجودات تا خداوند دقیقا یکی و همسان است. چون همه‌ی هستنده‌های مادی ارتباط درونی سرراست و مستقیمی با وجود مطلق برقرار می‌کنند که سطحی کمابیش یکسان از تعین –یعنی آمیختگی با عدم- را نشان می‌دهد.
	<br />		<br />
			==[[هستی‌شناسی‌]][[شبستری]]==
	* [[هستی‌شناسی‌]]ای که [[شبستری]] در اینجا مفروض گرفته، همان است که در آثار صوفیان و عارفان دیگر نیز بسیار دیده می‌شود. خاورشناسان امروز این چارچوب نظری را «افلاطونی» یا «نوافلاطونی» می‌نامند. در حالی که چنین تعبیری درست نیست.		* [[هستی‌شناسی‌]]ای که [[شبستری]] در اینجا مفروض گرفته، همان است که در آثار صوفیان و عارفان دیگر نیز بسیار دیده می‌شود. خاورشناسان امروز این چارچوب نظری را «افلاطونی» یا «نوافلاطونی» می‌نامند. در حالی که چنین تعبیری درست نیست.
	* نگرش افلاطونی همان است که در سی و شش رساله‌ی رسمی وی آمده و رویکرد نوافلاطونی همان است که در نُه‌گانه‌های فلوطین اسکندرانی صورتبندی شده است. در این معنا گفتمان عارفان ایرانی به کلی چیزی دیگر است و عناصری بسیار پیچیده‌تر دارد. این نکته البته به جای خود باقی است که همه‌ی این آرا و اندیشه‌ها بر هم اثر می‌گذاشته و از هم تاثیر می‌پذیرفته‌اند. اما وامگیری‌ها از رویکرد افلاطونی به نظریه‌ی سیاسی خلافت و زهدگرایی در اخلاق منحصر است. به همان ترتیبی که جهان‌بینی نوافلاطونی بیشتر در خیالپردازی درباره‌ی عالم لاهوت و دنیاهای مثالی موهوم تبلور پیدا کرده است. هردوی اینها هم از صافی مسیحیت گذشته‌اند و در بافتی دینی و نهادی رواجی پیدا کرده‌اند.		* نگرش افلاطونی همان است که در سی و شش رساله‌ی رسمی وی آمده و رویکرد نوافلاطونی همان است که در نُه‌گانه‌های فلوطین اسکندرانی صورتبندی شده است. در این معنا گفتمان عارفان ایرانی به کلی چیزی دیگر است و عناصری بسیار پیچیده‌تر دارد.
			* این نکته البته به جای خود باقی است که همه‌ی این آرا و اندیشه‌ها بر هم اثر می‌گذاشته و از هم تاثیر می‌پذیرفته‌اند. اما وامگیری‌ها از رویکرد افلاطونی به نظریه‌ی سیاسی خلافت و زهدگرایی در اخلاق منحصر است. به همان ترتیبی که جهان‌بینی نوافلاطونی بیشتر در خیالپردازی درباره‌ی عالم لاهوت و دنیاهای مثالی موهوم تبلور پیدا کرده است. هردوی اینها هم از صافی مسیحیت گذشته‌اند و در بافتی دینی و نهادی رواجی پیدا کرده‌اند.
			<br />
			==زرتشت و طرح پرسش درباره‌ی شر==
	* هستی‌شناسی‌ای که شبستری و [[ابن عربی]] و دیگران بدان اشاره می‌کنند، هرچند در برخی نقاط شباهت‌هایی با رویکرد افلاطونی دارد، اما بسیار پیچیده‌تر است و به طور مستقیم از نظام فلسفی زرتشتی مشتق شده است.		* هستی‌شناسی‌ای که شبستری و [[ابن عربی]] و دیگران بدان اشاره می‌کنند، هرچند در برخی نقاط شباهت‌هایی با رویکرد افلاطونی دارد، اما بسیار پیچیده‌تر است و به طور مستقیم از نظام فلسفی زرتشتی مشتق شده است.
	* پرسش مرکزی‌ای که جهان‌بینی آغازین زرتشتی پیش روی اندیشمندان می‌نهاد، مسئله‌ی شر بود. این را باید دریافت که زرتشت نه تنها به خاطر پاسخ‌اش، بلکه بیش از آن به خاطر طرح پرسش درباره‌ی شر است که در تاریخ خرد فلسفی اهمیت دارد. تا پیش از زرتشت کسی شر را همچون مفهومی کلی و عام و انتزاعی صورتبندی نکرده و از علت وجود بدی پرسش نکرده بود.		* پرسش مرکزی‌ای که جهان‌بینی آغازین زرتشتی پیش روی اندیشمندان می‌نهاد، مسئله‌ی شر بود. این را باید دریافت که زرتشت نه تنها به خاطر پاسخ‌اش، بلکه بیش از آن به خاطر طرح پرسش درباره‌ی شر است که در تاریخ خرد فلسفی اهمیت دارد. تا پیش از زرتشت کسی شر را همچون مفهومی کلی و عام و انتزاعی صورتبندی نکرده و از علت وجود بدی پرسش نکرده بود.
	* زرتشت هم از بدی بدیهی‌زدایی کرد و هم برای شر قالبی مشروط ابداع کرد تا آن را توضیح دهد و شیوه‌ای برای مبارزه با آن پیشنهاد کند.		* زرتشت هم از بدی بدیهی‌زدایی کرد و هم برای شر قالبی مشروط ابداع کرد تا آن را توضیح دهد و شیوه‌ای برای مبارزه با آن پیشنهاد کند.
	* ابداع فلسفی مهم زرتشت در این نقطه، تفکیک هستی به دو قلمرو [[گیتی و مینو]] بود. از دید او مینو جایگاهی بود که خیر و شر خالص در آن مستقر بودند و آمیختگی این دو در گیتی پیامد نبرد آن‌ها در میدانی مینویی بود.		* ابداع فلسفی مهم زرتشت در این نقطه، تفکیک هستی به دو قلمرو [[گیتی و مینو]] بود. از دید او مینو جایگاهی بود که خیر و شر خالص در آن مستقر بودند و آمیختگی این دو در گیتی پیامد نبرد آن‌ها در میدانی مینویی بود.
	* در نگرش او امر قدسی یعنی اهورامزدا که مقیم مینو بود، آفریننده‌ی گیتی هم محسوب می‌شد و این اقلیم را همچون آوردگاهی برای مغلوب ساختن اهریمن پدید آورده بود. بنابراین گیتی ادامه‌ای استومند از مینوی مقدس مزدایی بود.		* در نگرش او امر قدسی یعنی [[اهورامزدا]] که مقیم [[مینو]] بود، آفریننده‌ی [[گیتی]] هم محسوب می‌شد و این اقلیم را همچون [[آوردگاهی]] برای مغلوب ساختن اهریمن پدید آورده بود. بنابراین گیتی ادامه‌ای استومند از مینوی مقدس مزدایی بود.
	* در این چارچوب بود که هم‌سرشتی انسان و خداوند طبیعی و معقول می‌نمود. چون انسان در مقام نیرومندترین هستنده‌ی گیتی و موجودی که به [[اراده‌ی آزاد]] و [[خرد]] مسلح است، نماینده و همتای خداوند شمرده می‌شد و هم‌رزمی بود که موازی با نبرد کیهانی در مینو، در عرصه‌ی گیتی با اهریمن ستیزه می‌جست.		* در این چارچوب بود که هم‌سرشتی انسان و خداوند طبیعی و معقول می‌نمود. چون انسان در مقام نیرومندترین هستنده‌ی گیتی و موجودی که به [[اراده‌ی آزاد]] و [[خرد]] مسلح است، نماینده و همتای خداوند شمرده می‌شد و هم‌رزمی بود که موازی با نبرد کیهانی در مینو، در عرصه‌ی گیتی با اهریمن ستیزه می‌جست.
	* این ایده‌ی تراویدنِ گیتی از مینو و آفریده شدن جهان مادی از جهان معنا، شالوده‌ی اصلی هستی‌شناسی زرتشتی بود.		* این ایده‌ی تراویدنِ گیتی از مینو و آفریده شدن جهان مادی از جهان معنا، شالوده‌ی اصلی هستی‌شناسی زرتشتی بود.
	* آنچه نگرش افلاطونی و نوافلاطونی نامیده می‌شود شاخه‌ای از همین اندیشه است که به شکلی سطحی، سیاسی و آشفته در قلمرو یونانی زبان وامگیری شد و به صورت نوعی دین زاهدانه تحول یافت.		* آنچه [[نگرش افلاطونی]] و [[نوافلاطونی]] نامیده می‌شود شاخه‌ای از همین اندیشه است که به شکلی سطحی، سیاسی و آشفته در قلمرو یونانی زبان وامگیری شد و به صورت نوعی دین زاهدانه تحول یافت.
	* در ایران‌زمین اما، که خاستگاه این اندیشه بود، دستگاه‌های نظری بسیار متنوع و پیچیده‌ای به وجود آمد که صورت‌هایی متفاوت از ارتباط گیتی و مینو را فرض می‌کرد و اتصال‌هایی متنوع میان مینوی مقدس و پلید را با آن می‌آزمود.		* در ایران‌زمین اما، که خاستگاه این اندیشه بود، دستگاه‌های نظری بسیار متنوع و پیچیده‌ای به وجود آمد که صورت‌هایی متفاوت از ارتباط [[گیتی و مینو]] را فرض می‌کرد و اتصال‌هایی متنوع میان مینوی مقدس و پلید را با آن می‌آزمود.
	* آنچه شبستری در اینجا می‌گوید یکی از این چارچوب‌های نظری است. ایده‌ی مرکزی یعنی تراویدن گیتی از مینو در نگرش صوفیانه‌ی هنجارین حفظ شده و عناصر جهان مادی تجلیات وجود مطلق قلمداد می‌شوند، که تا اینجای کار همان برداشت زرتشتی قدیمی را داریم.		* آنچه شبستری در اینجا می‌گوید یکی از این چارچوب‌های نظری است. ایده‌ی مرکزی یعنی تراویدن گیتی از مینو در نگرش صوفیانه‌ی هنجارین حفظ شده و عناصر جهان مادی تجلیات وجود مطلق قلمداد می‌شوند، که تا اینجای کار همان برداشت زرتشتی قدیمی را داریم.
	* اما تفاوت از لحظه‌ای آغاز می‌شود که به بحث عدم می‌رسیم. از دید زرتشت عدم همان شر بود. یعنی عدم به مرضی و فسادی در پیکر هستی –هم گیتی و هم مینو- اشاره می‌کرد که زاده‌ی اهریمن بود و از این رو با بدی مترادف شمرده می‌شد. عدم به این شکل هم در مینو و هم در گیتی وجود داشت و در هردو جا هم اهریمنی و پلید بود.		<br />
	* از دید صوفیان مسلمان دوقطبی بودن مینو نوعی شرک قلمداد می‌شد. ایشان به پیروی از نگرش اسلامی مرسوم، که از نظر یزدان‌شناسی به مسیحیت افلاطونی شده نزدیکی داشت، به یکپارچگی مینو اعتقاد داشتند. یعنی می‌گفتند کل جهان لاهوت یک اقلیم است و زیر فرمان خداوند قرار دارد. کل گیتی هم با همه‌ی اجزای خیر و شری که دارد برآمده از همان خاستگاه مینویی است. بنابراین عدم دیگر نوعی بدی اهریمنی نبود، بلکه خاصیتی از وجود محسوب می‌شد. خاصیتی که نشانگر فاصله‌ی گیتی و مینو از هم بود، نه اختلالی در هردویشان.		==تفاوت زرتشت با صوفیان مسلمان==
			* اما تفاوت از لحظه‌ای آغاز می‌شود که به بحث عدم می‌رسیم. از دید زرتشت عدم همان شر بود. یعنی عدم به مرضی و فسادی در پیکر هستی –هم گیتی و هم مینو- اشاره می‌کرد که زاده‌ی اهریمن بود و از این رو با بدی مترادف شمرده می‌شد. عدم به این شکل هم در مینو و هم در گیتی وجود داشت و در هردو جا هم اهریمنی و پلید بود.
			* از دید صوفیان مسلمان دوقطبی بودن مینو نوعی شرک قلمداد می‌شد. ایشان به پیروی از نگرش اسلامی مرسوم، که از نظر یزدان‌شناسی به مسیحیت افلاطونی شده نزدیکی داشت، به یکپارچگی مینو اعتقاد داشتند. یعنی می‌گفتند کل جهان لاهوت یک اقلیم است و زیر فرمان خداوند قرار دارد.
			* کل گیتی هم با همه‌ی اجزای خیر و شری که دارد برآمده از همان خاستگاه مینویی است. بنابراین عدم دیگر نوعی بدی اهریمنی نبود، بلکه خاصیتی از وجود محسوب می‌شد. خاصیتی که نشانگر فاصله‌ی گیتی و مینو از هم بود، نه اختلالی در هردویشان.

	* صوفیان وضعیت خالص و مرکزی مینو را با وجود مطلق یکی می‌گرفتند، از این رو تجلی کردن‌اش در قالب گیتی را با آلوده شدن تدریجی‌اش با عدم همراه می‌انگاشتند. این برداشت البته پشتوانه‌ی استواری در فلسفه‌ی زبان هم داشت. چون ایشان معتقد بودند هر گام از تجسم یافتن مادیِ مفاهیم مینویی، با تعین پیدا کردن‌شان و تمایز یافتن‌شان از هم دنبال می‌شود. در نتیجه عدم به شکلی ذاتی با وجود مادی درآمیخته است. این در تقابل است با نگرش زرتشتی گاهانی که در آن وجود امری روشن و اهورایی بود و تنها رخنه‌های اهریمنی در آن (دروغ و بیماری و رنج و ظلمت) عدم قلمداد می‌شد.		* صوفیان وضعیت خالص و مرکزی مینو را با وجود مطلق یکی می‌گرفتند، از این رو تجلی کردن‌اش در قالب گیتی را با آلوده شدن تدریجی‌اش با عدم همراه می‌انگاشتند.
			* این برداشت البته پشتوانه‌ی استواری در فلسفه‌ی زبان هم داشت. چون ایشان معتقد بودند هر گام از تجسم یافتن مادیِ مفاهیم مینویی، با تعین پیدا کردن‌شان و تمایز یافتن‌شان از هم دنبال می‌شود. در نتیجه عدم به شکلی ذاتی با وجود مادی درآمیخته است.
			* این در تقابل است با نگرش زرتشتی گاهانی که در آن وجود امری روشن و اهورایی بود و تنها رخنه‌های اهریمنی در آن (دروغ و بیماری و رنج و ظلمت) عدم قلمداد می‌شد.
			<br />
			==درآمیختگی وجود و عدم==
	* شبستری به این ترتیب فاصله‌ی میان انسان و خداوند را به درجه‌ی تعین یافتگی تجلی‌های وجود مطلق برمی‌گرداند و بر این مبنا شدت درآمیختگی وجود و عدم را برابر با فاصله‌ی موجودات با خداوند می‌گیرد.		* شبستری به این ترتیب فاصله‌ی میان انسان و خداوند را به درجه‌ی تعین یافتگی تجلی‌های وجود مطلق برمی‌گرداند و بر این مبنا شدت درآمیختگی وجود و عدم را برابر با فاصله‌ی موجودات با خداوند می‌گیرد.
	* در بیت سوم می‌بینیم که این تقابل وجود و عدم در ضمن با تضاد نور و تاریکی همتا فرض شده است. اشاره‌ی مصراع اول هم به حدیثی است که کلینی آن را نقل کرده: «أن الله خلق الخلق فی الظلمه ثم رشّ علیهم من نوره فمن اصابه ذلک النور اهتدی و من اخطاه ظلّ»		* در بیت سوم می‌بینیم که این تقابل وجود و عدم در ضمن با تضاد نور و تاریکی همتا فرض شده است. اشاره‌ی مصراع اول هم به حدیثی است که کلینی آن را نقل کرده: «أن الله خلق الخلق فی الظلمه ثم رشّ علیهم من نوره فمن اصابه ذلک النور اهتدی و من اخطاه ظلّ»

Mehrdad.akhavan: /* تفاوت فنای صوفیانه با نیروانای بودایی */

2023-10-26T17:21:51Z

تفاوت فنای صوفیانه با نیروانای بودایی

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: /* هستی مرکزدار است؟؟ */

2023-10-26T16:43:02Z

هستی مرکزدار است؟؟

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۴۳
خط ۱۵۱:		خط ۱۵۱:
	* شبستری اما بی‌خبر از مفهوم پیچیدگی و اطلاعات و روندهای [[خودسازمانده]]، می‌کوشد تا تکیه‌گاهی بیرونی و مرکز نظم دهنده‌ای کلی برای کائنات پیدا کند. اینجاست که او به یکی از مهمترین و مناقشه‌برانگیزترین مفاهیم در منظومه‌ی اندیشه‌ی فلسفی ایرانی اشاره می‌کند. مفهومی که در آثار خاورشناسان به کلی نادیده انگاشته شده و نزد معاصران ایرانی نیز اهمیت‌اش شناخته نشده است. مفهومی که گرانیگاه داشتن یا نداشتنِ هستی را نشان می‌دهد و با کلمه‌ی «مرکز» برچسب می‌خورد.		* شبستری اما بی‌خبر از مفهوم پیچیدگی و اطلاعات و روندهای [[خودسازمانده]]، می‌کوشد تا تکیه‌گاهی بیرونی و مرکز نظم دهنده‌ای کلی برای کائنات پیدا کند. اینجاست که او به یکی از مهمترین و مناقشه‌برانگیزترین مفاهیم در منظومه‌ی اندیشه‌ی فلسفی ایرانی اشاره می‌کند. مفهومی که در آثار خاورشناسان به کلی نادیده انگاشته شده و نزد معاصران ایرانی نیز اهمیت‌اش شناخته نشده است. مفهومی که گرانیگاه داشتن یا نداشتنِ هستی را نشان می‌دهد و با کلمه‌ی «مرکز» برچسب می‌خورد.
	<br />		<br />
	===هستی مرکزدار است؟؟===		===آیا هستی مرکزدار است؟؟===
	:رود هر یک از ایشان سوی مرکز		:رود هر یک از ایشان سوی مرکز
	:::که نگذارد طبیعت خوی مرکز		:::که نگذارد طبیعت خوی مرکز
خط ۱۶۶:		خط ۱۶۶:
	:::چو آن یک قطره دان ز آغاز و انجام		:::چو آن یک قطره دان ز آغاز و انجام
	* در این پنج بیت همان تشبیه ابتدای فصل گسترش یافته و به کل هستی تعمیم پیدا کرده است. می‌گوید به همان ترتیبی که همه‌ی جانداران از قطره‌ای منی زاده می‌شوند، هستندگان نیز به قطره‌هایی از خیزابه‌های دریایی کیهانی شباهت دارند. دریایی که موج‌هایی توفنده و گوناگون و پویا بر سطح خود دارد و جز با آن موج‌ها دیدنی و فهمیدنی نیست. با این حال در زیر سطح این موج‌ها پیکره‌ی اصلی دریا یعنی وحدتی یکپارچه و ساکن قرار گرفته و آن اقیانوس اصلی است.		* در این پنج بیت همان تشبیه ابتدای فصل گسترش یافته و به کل هستی تعمیم پیدا کرده است. می‌گوید به همان ترتیبی که همه‌ی جانداران از قطره‌ای منی زاده می‌شوند، هستندگان نیز به قطره‌هایی از خیزابه‌های دریایی کیهانی شباهت دارند. دریایی که موج‌هایی توفنده و گوناگون و پویا بر سطح خود دارد و جز با آن موج‌ها دیدنی و فهمیدنی نیست. با این حال در زیر سطح این موج‌ها پیکره‌ی اصلی دریا یعنی وحدتی یکپارچه و ساکن قرار گرفته و آن اقیانوس اصلی است.

	* این قیاس هستی به دریا و تجلیات حق به موج نزد صوفیان محبوبیتی چشمگیر داشته و تقریبا در آثار همه‌ی عارفان و شاعران پارسی‌گو دیده می‌شود. اگر در بن و پایه‌ی همه‌ی موج‌های واگرا یک اصل و مبنای یکپارچه‌ی تغییر ناپذیر وجود داشته باشد، می‌توان آن را مرکزی دانست که کل هستی بر دوش‌اش تکیه زده است.		* این قیاس هستی به دریا و تجلیات حق به موج نزد صوفیان محبوبیتی چشمگیر داشته و تقریبا در آثار همه‌ی عارفان و شاعران پارسی‌گو دیده می‌شود. اگر در بن و پایه‌ی همه‌ی موج‌های واگرا یک اصل و مبنای یکپارچه‌ی تغییر ناپذیر وجود داشته باشد، می‌توان آن را مرکزی دانست که کل هستی بر دوش‌اش تکیه زده است.
	:اجل چون در رسد در چرخ و انجم		:اجل چون در رسد در چرخ و انجم
خط ۱۷۵:		خط ۱۷۶:
	* یعنی: «همانا مثال زندگی دنیا همچون آبی است که از آسمان فرو فرستادیمش. پس با گیاهان زمین درآمیخت. مردمان و چارپایان از آن خوردند، تا زمین (از آن گیاهان) آراسته شود و آرایش کند، و اهالی‌اش گمان می‌برند که بر آن (زمین) مستولی شده‌اند. فرمان ما روز یا شب درمی‌رسد. پس خشک و برهوت‌اش می‌سازیم. چنان که گویی دیروز (چنان سرسبز) نبوده است. پس این چنین نشانه‌ها را برای مردمان شرح می‌دهیم تا بیندیشند».		* یعنی: «همانا مثال زندگی دنیا همچون آبی است که از آسمان فرو فرستادیمش. پس با گیاهان زمین درآمیخت. مردمان و چارپایان از آن خوردند، تا زمین (از آن گیاهان) آراسته شود و آرایش کند، و اهالی‌اش گمان می‌برند که بر آن (زمین) مستولی شده‌اند. فرمان ما روز یا شب درمی‌رسد. پس خشک و برهوت‌اش می‌سازیم. چنان که گویی دیروز (چنان سرسبز) نبوده است. پس این چنین نشانه‌ها را برای مردمان شرح می‌دهیم تا بیندیشند».
	<br />		<br />

	==تقابل یزدان‌شناسی متشرعان مسلمان و نگرش مغانه‌ی زرتشتی==		==تقابل یزدان‌شناسی متشرعان مسلمان و نگرش مغانه‌ی زرتشتی==
	* آنچه شبستری از این آیه مراد کرده، بخشی است که به زوال و فساد سرسبزی و آبادانی زمین مربوط می‌شود، و آن را با تباهی چیزهای مادی در چرخه‌ی کون و فساد یکی انگاشته است. این آیه البته از جنبه‌ای دیگر هم اهمیت دارد و آن هم یزدان‌شناسی متشرعان مسلمان است که در برابر نگرش مغانه‌ی زرتشتی قرار می‌گرفته است.		* آنچه شبستری از این آیه مراد کرده، بخشی است که به زوال و فساد سرسبزی و آبادانی زمین مربوط می‌شود، و آن را با تباهی چیزهای مادی در چرخه‌ی کون و فساد یکی انگاشته است. این آیه البته از جنبه‌ای دیگر هم اهمیت دارد و آن هم یزدان‌شناسی متشرعان مسلمان است که در برابر نگرش مغانه‌ی زرتشتی قرار می‌گرفته است.

Mehrdad.akhavan: /* هستی مرکزدار است؟؟ */

2023-10-26T13:54:55Z

هستی مرکزدار است؟؟

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: /* بدفهمی افلاطونی */

2023-10-26T13:37:33Z

بدفهمی افلاطونی

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: /* دوقطبی قدرت و خلاقیت */

2023-10-26T11:15:12Z

دوقطبی قدرت و خلاقیت

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan: صفحه‌ای جدید حاوی «بخش از کتاب زند گلشن راز * بخش سی و سوم «گلشن راز» با تک بیتی آغاز می‌شود که ...» ایجاد کرد

2023-10-26T10:56:34Z

صفحه‌ای جدید حاوی «بخش از کتاب زند گلشن راز * بخش سی و سوم «گلشن راز» با تک بیتی آغاز می‌شود که ...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات