زمان کرانمند: گفتاری در فلسفه‌ی تاریخ - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mehrdad.akhavan در ‏۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۴۵

2022-06-09T02:45:52Z

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan در ‏۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳

2022-06-09T02:33:13Z

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan در ‏۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۱۴

2022-06-09T02:14:27Z

نمایش تغییرات

Mehrdad.akhavan در ‏۸ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۹

2022-06-08T06:49:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۹
خط ۵:		خط ۵:


	'''۱.''' در آن هنگام که [[تیامت\|تیامتی]] سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و [[مردوک]] را از تخت آراسته نظم و انضباط سرنگون کند، گیتی در ورطه بی‌معنایی فرو خواهد رفت و نخستین عرصه‌ای که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار می‌آید، زمان است و مکان.		'''۱.''' در آن هنگام که [[تیامت\|تیامتی]] سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و [[مردوک]] را از تخت آراسته نظم و انضباط سرنگون کند، [[گیتی]] در ورطه [[بی‌معنایی]] فرو خواهد رفت و نخستین عرصه‌ای که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار می‌آید، زمان است و مکان.

	[[بابل\|بابلیانی]] که هزاران سال پیش اسطوره آفرینش گیتی از نظم دست ساخته مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و بی‌نظمی دانستند، و وارثان ایرانی‌شان که این مفهوم را با زمان کرانمند پیوند زدند و فرشگرد و [[نوروز]] و جهت دار بودن سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش‌بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است ~~در گذشته~~ است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.		[[بابل\|بابلیانی]] که هزاران سال پیش [[اسطوره آفرینش گیتی]] از نظم دست ساخته مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و بی‌نظمی دانستند، و وارثان ایرانی‌شان که این مفهوم را با '''زمان کرانمند''' پیوند زدند و فرشگرد و [[نوروز]] و جهت دار بودن سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش‌بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است درگذشته است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.
			<br />

	اما تجربه نشان داده است که همگان در اشتباه بوده‌اند و خواهند بود. نظم همواره تعادلی شکننده با آشوب دارد و میل ما برای پذیرفتن غلبه‌ای تام و تمام، چیزی جز میل نیست. آشوب همواره و هر از چند گاهی باز خواهد گشت و معنا و نظمی که گیتی را بر داربستی لرزان استوار داشته بود، را به لرزه در خواهد آورد.		اما تجربه نشان داده است که همگان در اشتباه بوده‌اند و خواهند بود. نظم همواره تعادلی شکننده با [[آشوب]] دارد و [[میل]] ما برای پذیرفتن غلبه‌ای تام و تمام، چیزی جز [[میل]] نیست. آشوب همواره و هر از چند گاهی باز خواهد گشت و [[معنا]] و نظمی که گیتی را بر داربستی لرزان استوار داشته بود، را به لرزه در خواهد آورد.
			<br />

	برای ما کسانی که در ناف چنین گردابی زاده شده و آشوبی چنین سهمگین را از نزدیک لمس کرده‌ایم، بازگو کردن تردید در چیرگی مردوک و هشدار دادن در مورد بازگشت تیامت بی‌دلیل می‌نماید. ما همه تعادل نظم و آشوب را، و چیرگی این بر آن و آن بر این را دیده‌ایم، و دریافته‌ایم که در زمان تسلط آشوب، همراه با بقا و قدرت و ~~لذت،~~ معنا نیز به مخاطره می‌افتد.		برای ما کسانی که در ناف چنین گردابی زاده شده و آشوبی چنین سهمگین را از نزدیک لمس کرده‌ایم، بازگو کردن تردید در [[چیرگی]] مردوک و هشدار دادن در مورد بازگشت تیامت بی‌دلیل می‌نماید. ما همه [[تعادل]] نظم و آشوب را، و چیرگی این بر آن و آن بر این را دیده‌ایم، و دریافته‌ایم که در زمان تسلط آشوب، همراه با [[بقا]] و [[قدرت]] و [[لذت]]، [[معنا]] نیز به مخاطره می‌افتد.

	دیرزمانی است که آدمیان به طور عام و ایرانیان به طور خاص، در لبه پرتگاه آشوب به سر می‌برند. پیچیدگی روزافزون آنچه که آدمیان آفریده‌اند و آنچه که در رهگذر این آفرینش بدان تبدیل شده‌اند، چندان سترگ و عظیم است که چنین سرنوشتی را گریزناپذیر ساخته است. جاده سرنوشت نوع بشر، و شاهراه بخت تاریخی ایرانیان، همراه با پیچیده‌تر شدن گیتی‌ای که دست‌ساخته ماست، به جاده‌ای باریک و باریکتر تبدیل می‌شود. زیستن در شرایطی که تعادل‌های گوناگون بوم شناختی، جامعه ~~شناختی،~~ روانشناختی و فرهنگی بیش از پیش شکننده و لرزان می‌شوند، در مارپیچی از ابهام و مخاطره افزاینده نامحتمل‌تر می‌شود و باقی ماندن بر مسیری درست و ضامن بقا، در این کوره راه محو شونده، بیش از پیش دشوار می‌گردد. و شاید این همان چینوتی باشد که ایرانیان می‌گفتند در پایان تاریخ پیشاروی آدمیان قرار خواهد داشت. راهی به نازکی مو و تیزی شمشیر که افتادن از آن همانا و غرقه شدن در فلز مذاب کردارهای خویشتن همان.		دیرزمانی است که آدمیان به طور عام و ایرانیان به طور خاص، در لبه پرتگاه آشوب به سر می‌برند. پیچیدگی روزافزون آنچه که آدمیان آفریده‌اند و آنچه که در رهگذر این آفرینش بدان تبدیل شده‌اند، چندان سترگ و عظیم است که چنین [[سرنوشتی]] را گریزناپذیر ساخته است. جاده [[سرنوشت]] نوع بشر، و شاهراه بخت تاریخی ایرانیان، همراه با پیچیده‌تر شدن گیتی‌ای که دست‌ساخته ماست، به جاده‌ای باریک و باریکتر تبدیل می‌شود. زیستن در شرایطی که تعادل‌های گوناگون بوم شناختی، [[جامعه شناختی]]، [[روانشناختی]] و [[فرهنگی]] بیش از پیش شکننده و لرزان می‌شوند، در مارپیچی از ابهام و مخاطره افزاینده نامحتمل‌تر می‌شود و باقی ماندن بر مسیری درست و ضامن بقا، در این کوره راه محو شونده، بیش از پیش دشوار می‌گردد. و شاید این همان چینوتی باشد که ایرانیان می‌گفتند در پایان تاریخ پیشاروی آدمیان قرار خواهد داشت. راهی به نازکی مو و تیزی شمشیر که افتادن از آن همانا و غرقه شدن در فلز مذاب کردارهای خویشتن همان.

Mahshid در ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۴

2015-06-02T17:34:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۴
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	* ششم: جم مرکز/ پیرامون در تاریخ. یعنی آیا می‌توان فرض کرد که تاریخ، این سیر فراگیر و عمومی زمان، گرانیگاهی و مرکزی در زمان دارد؟ آیا به راستی این قول هگل که در عصر تاریخی قومی و ملتی و در نتیجه مکانی بار حوالت تاریخی را بر دوش می‌کشد و بنابراین مرکزِ تاریخ آن عصر دانسته می‌شود، درست بوده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها، بدان‌جا ختم می‌شود که باور کنیم مراکزی مکانمند در تاریخ وجود دارند، یا با متقارن گرفتن مکان در نسبتی که با تاریخ برقرار می‌کند، امکان چنین چیزی را انکار نماییم. به این ترتیب، این جم با جم گسسته/ پیوسته بودن نیز پیوند می‌خورد. چرا که مکان مرکزی، قاعدتا همان جایی است که رخدادهای منتهی به گسست تاریخی و آغاز دورانی نو در آنجا تحقق می‌یابد.		* ششم: جم مرکز/ پیرامون در تاریخ. یعنی آیا می‌توان فرض کرد که تاریخ، این سیر فراگیر و عمومی زمان، گرانیگاهی و مرکزی در زمان دارد؟ آیا به راستی این قول هگل که در عصر تاریخی قومی و ملتی و در نتیجه مکانی بار حوالت تاریخی را بر دوش می‌کشد و بنابراین مرکزِ تاریخ آن عصر دانسته می‌شود، درست بوده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها، بدان‌جا ختم می‌شود که باور کنیم مراکزی مکانمند در تاریخ وجود دارند، یا با متقارن گرفتن مکان در نسبتی که با تاریخ برقرار می‌کند، امکان چنین چیزی را انکار نماییم. به این ترتیب، این جم با جم گسسته/ پیوسته بودن نیز پیوند می‌خورد. چرا که مکان مرکزی، قاعدتا همان جایی است که رخدادهای منتهی به گسست تاریخی و آغاز دورانی نو در آنجا تحقق می‌یابد.

	چنین می‌نماید که موضع‌گیری در برابر این گزینه‌ها و شکستن تقارن حاکم بر جم‌های یاد شده، تنها زمانی ممکن باشد که چارچوب نظری محکم و روشنی برای فهم مفاهیمی مانند کردار، قطعیت، فرد، اجتماع، دوره، و هدفمندی وجود داشته باشد. برای ساده شدن کار در همین جا باید گفت که چارچوب نظری نگارنده نسخه‌ای خودساخته از [[نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده\|نظریه سیستم‌های پیچیده]] است، که کاربست آن در جامعه‌شناسی و روانشناسی در قالب دو [[نظریه‌ی منش‌ها\|نظریه منش‌ها]] و [[نظریه‌ی قدرت\|قدرت]] صورت‌بندی شده است. بر اساس این سرمشق نظری، پرسش از تاریخ، تنها زمانی از دقت کافی برای پاسخگویی برخوردار می‌شود که سطح سلسله مراتبی آماجِ این پرسش روشن شود. از این رو اگر بخواهم در میان جم‌های یاد شده دست به انتخاب بزنم، با توجه به سرمشق سیستمی، چنین خواهم کرد:		چنین می‌نماید که موضع‌گیری در برابر این گزینه‌ها و شکستن تقارن حاکم بر جم‌های یاد شده، تنها زمانی ممکن باشد که چارچوب نظری محکم و روشنی برای فهم مفاهیمی مانند کردار، قطعیت، فرد، اجتماع، دوره، و هدفمندی وجود داشته باشد. برای ساده شدن کار در همین جا باید گفت که چارچوب نظری نگارنده نسخه‌ای خودساخته از [[نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده\|نظریه سیستم‌های پیچیده]] است، که کاربست آن در جامعه‌شناسی و روانشناسی در قالب دو [[نظریه‌ی منش‌ها\|نظریه منش‌ها]] و [[نظریه‌ی قدرت\|نظریه‌ قدرت]] صورت‌بندی شده است. بر اساس این سرمشق نظری، پرسش از تاریخ، تنها زمانی از دقت کافی برای پاسخگویی برخوردار می‌شود که سطح سلسله مراتبی آماجِ این پرسش روشن شود. از این رو اگر بخواهم در میان جم‌های یاد شده دست به انتخاب بزنم، با توجه به سرمشق سیستمی، چنین خواهم کرد:

Mahshid در ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۳

2015-06-02T17:33:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۳
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	* ششم: جم مرکز/ پیرامون در تاریخ. یعنی آیا می‌توان فرض کرد که تاریخ، این سیر فراگیر و عمومی زمان، گرانیگاهی و مرکزی در زمان دارد؟ آیا به راستی این قول هگل که در عصر تاریخی قومی و ملتی و در نتیجه مکانی بار حوالت تاریخی را بر دوش می‌کشد و بنابراین مرکزِ تاریخ آن عصر دانسته می‌شود، درست بوده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها، بدان‌جا ختم می‌شود که باور کنیم مراکزی مکانمند در تاریخ وجود دارند، یا با متقارن گرفتن مکان در نسبتی که با تاریخ برقرار می‌کند، امکان چنین چیزی را انکار نماییم. به این ترتیب، این جم با جم گسسته/ پیوسته بودن نیز پیوند می‌خورد. چرا که مکان مرکزی، قاعدتا همان جایی است که رخدادهای منتهی به گسست تاریخی و آغاز دورانی نو در آنجا تحقق می‌یابد.		* ششم: جم مرکز/ پیرامون در تاریخ. یعنی آیا می‌توان فرض کرد که تاریخ، این سیر فراگیر و عمومی زمان، گرانیگاهی و مرکزی در زمان دارد؟ آیا به راستی این قول هگل که در عصر تاریخی قومی و ملتی و در نتیجه مکانی بار حوالت تاریخی را بر دوش می‌کشد و بنابراین مرکزِ تاریخ آن عصر دانسته می‌شود، درست بوده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها، بدان‌جا ختم می‌شود که باور کنیم مراکزی مکانمند در تاریخ وجود دارند، یا با متقارن گرفتن مکان در نسبتی که با تاریخ برقرار می‌کند، امکان چنین چیزی را انکار نماییم. به این ترتیب، این جم با جم گسسته/ پیوسته بودن نیز پیوند می‌خورد. چرا که مکان مرکزی، قاعدتا همان جایی است که رخدادهای منتهی به گسست تاریخی و آغاز دورانی نو در آنجا تحقق می‌یابد.

	چنین می‌نماید که موضع‌گیری در برابر این گزینه‌ها و شکستن تقارن حاکم بر جم‌های یاد شده، تنها زمانی ممکن باشد که چارچوب نظری محکم و روشنی برای فهم مفاهیمی مانند کردار، قطعیت، فرد، اجتماع، دوره، و هدفمندی وجود داشته باشد. برای ساده شدن کار در همین جا باید گفت که چارچوب نظری نگارنده نسخه‌ای خودساخته از [[نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده\|نظریه سیستم‌های پیچیده]] است، که کاربست آن در جامعه‌شناسی و روانشناسی در قالب دو [[نظریه‌ی منش‌ها\|نظریه منش‌ها]]و [[نظریه‌ی قدرت\|قدرت]] صورت‌بندی شده است. بر اساس این سرمشق نظری، پرسش از تاریخ، تنها زمانی از دقت کافی برای پاسخگویی برخوردار می‌شود که سطح سلسله مراتبی آماجِ این پرسش روشن شود. از این رو اگر بخواهم در میان جم‌های یاد شده دست به انتخاب بزنم، با توجه به سرمشق سیستمی، چنین خواهم کرد:		چنین می‌نماید که موضع‌گیری در برابر این گزینه‌ها و شکستن تقارن حاکم بر جم‌های یاد شده، تنها زمانی ممکن باشد که چارچوب نظری محکم و روشنی برای فهم مفاهیمی مانند کردار، قطعیت، فرد، اجتماع، دوره، و هدفمندی وجود داشته باشد. برای ساده شدن کار در همین جا باید گفت که چارچوب نظری نگارنده نسخه‌ای خودساخته از [[نظریه‌ی سیستم‌های پیچیده\|نظریه سیستم‌های پیچیده]] است، که کاربست آن در جامعه‌شناسی و روانشناسی در قالب دو [[نظریه‌ی منش‌ها\|نظریه منش‌ها]] و [[نظریه‌ی قدرت\|قدرت]] صورت‌بندی شده است. بر اساس این سرمشق نظری، پرسش از تاریخ، تنها زمانی از دقت کافی برای پاسخگویی برخوردار می‌شود که سطح سلسله مراتبی آماجِ این پرسش روشن شود. از این رو اگر بخواهم در میان جم‌های یاد شده دست به انتخاب بزنم، با توجه به سرمشق سیستمی، چنین خواهم کرد:

Mahshid در ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۳

2015-06-02T17:33:05Z

نمایش تغییرات

Mahshid در ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۱۳

2015-06-02T17:13:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۱۳
خط ۱:		خط ۱:


	: شروین وکیلی		: شروین وکیلی


	'''1.''' در آن هنگام که تیامتی سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و مردوک را از تخت آراسته نظم و انضباط سرنگون کند، گیتی در ورطه بی‌معنایی فرو خواهد رفت و نخستین عرصه‌ای که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار می‌آید، زمان است و مکان.
			'''۱.''' در آن هنگام که تیامتی سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و مردوک را از تخت آراسته نظم و انضباط سرنگون کند، گیتی در ورطه بی‌معنایی فرو خواهد رفت و نخستین عرصه‌ای که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار می‌آید، زمان است و مکان.

	بابلیانی که هزاران سال پیش اسطوره آفرینش گیتی از نظمِ دست ساخته مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و بی‌نظمی دانستند، و وارثان ایرانی‌شان که این مفهوم را با زمان کرانمند پیوند زدند و فرشگرد و نوروز و جهت دار بودن سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش‌بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است در گذشته است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.		بابلیانی که هزاران سال پیش اسطوره آفرینش گیتی از نظمِ دست ساخته مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و بی‌نظمی دانستند، و وارثان ایرانی‌شان که این مفهوم را با زمان کرانمند پیوند زدند و فرشگرد و نوروز و جهت دار بودن سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش‌بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است در گذشته است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.
خط ۱۴:		خط ۱۶:


	'''2.''' در این حال و روز و زمان و زمانه، که جدی‌ترین گمانه‌زنی‌های فلسفی در پی اثبات بی‌معنا بودن هستی هستند و اندیشمندترین من‌ها در راه اثباتِ موهوم بودنِ من می‌کوشند، سخن گفتن از فلسفه تاریخ، جهت تاریخ، مسیر تاریخ و معنای تاریخ، به نظر مضحک و بی‌معنا می‌رسد. چنان می‌نماید که امروز بحث بر سر چیزهایی بس بزرگتر و مفاهیمی بس ریزبینانه‌تر از تاریخ باشد. امروز، تاریخ به دایناسوری فرتوت و فرسوده می‌ماند، چیزی عظیم و سترگ که دیرزمانی است همراه با ایدئولوژی‌های آویخته بدان از یادها رفته است. پرداختن به فلسفه تاریخ، به سادگی با خاطره تلاش برای ایدئولوژیک کردن زمان اشتباه گرفته می‌شود، و گمانه‌زنی درباره معنای تاریخ به سرعت با غایت انگاری و پیشگویی های پیامبرانه مترادف دانسته می‌شود. از این رو، در این روزگار سخن گفتن از تاریخ و فلسفه تاریخ و معنای تاریخ، کاری است قمارگونه و مخاطره‌انگیز. کاری که دست کم به تهدید اعتبار اندیشه‌های نویسنده، و دست بالا به متهم شدنش به غیبگویی و ادعای پیامبری می‌انجامد.		'''۲.''' در این حال و روز و زمان و زمانه، که جدی‌ترین گمانه‌زنی‌های فلسفی در پی اثبات بی‌معنا بودن هستی هستند و اندیشمندترین من‌ها در راه اثباتِ موهوم بودنِ من می‌کوشند، سخن گفتن از فلسفه تاریخ، جهت تاریخ، مسیر تاریخ و معنای تاریخ، به نظر مضحک و بی‌معنا می‌رسد. چنان می‌نماید که امروز بحث بر سر چیزهایی بس بزرگتر و مفاهیمی بس ریزبینانه‌تر از تاریخ باشد. امروز، تاریخ به دایناسوری فرتوت و فرسوده می‌ماند، چیزی عظیم و سترگ که دیرزمانی است همراه با ایدئولوژی‌های آویخته بدان از یادها رفته است. پرداختن به فلسفه تاریخ، به سادگی با خاطره تلاش برای ایدئولوژیک کردن زمان اشتباه گرفته می‌شود، و گمانه‌زنی درباره معنای تاریخ به سرعت با غایت انگاری و پیشگویی های پیامبرانه مترادف دانسته می‌شود. از این رو، در این روزگار سخن گفتن از تاریخ و فلسفه تاریخ و معنای تاریخ، کاری است قمارگونه و مخاطره‌انگیز. کاری که دست کم به تهدید اعتبار اندیشه‌های نویسنده، و دست بالا به متهم شدنش به غیبگویی و ادعای پیامبری می‌انجامد.

	با این وجود، چنین می‌نماید که چاره‌ای جز پرداختن به این کار نداشته باشیم. زمان و مکان نخستین عرصه‌هایی هستند که توسط آشوب تسخیر می‌شوند، اگر به راستی در پی بازگرداندن نظم به گیتی باشیم، باید نخست همین دو میدان را از چنگال وی خارج کرد. معنادار کردن جغرافیا، و معنادار کردن تاریخ، این دو وظیفه بزرگی است که هر فلسفیدنی در شرایط آشوبگونه باید بدان دست یازد. از این رو، این نوشتار را با این جسارت بر محور موضوع معنای تاریخ می‌نگارم، بدان امید که گامی در راستای طرح پرسش از معنای زمان کرانمند برداشته باشیم. زمان کرانمندی که نخستین بار در همین فرهنگ و همین حوزه معنایی شکل و قالب جهت‌دار، سر و ته دار و یک طرفه امروزینش را به دست آورد. در زمانی دور دست، هنگامی که جوامع گردآورنده و شکارچی ابتدایی و کشاورزان اولیه کهن در حال گذار به شهرنشینی و بهره‌برداری از آهن بودند، جهان در آشوبی دیگر شناور بود و در آن هنگام بود که زرتشت و کسانی دیگر از مغان، با طرح پرسشی مشابه، زمان را کرانمند دانستند و برای آن جهتی و ابتدا و انتهایی فرض کردند و پایانی برای تاریخ در نظر گرفتند و به این ترتیب کرانمندی و دوره‌مندی و دوران ساز بودن رخدادها و فرشگرد و چینوت و بازگشت جاودانه و ظهور ناجی را در نظریه‌ای دینی و اساطیری در باب زمان پروردند. نظریه‌ای که تا به امروز باقی مانده است و سرمشق عمومی حاکم بر درک تاریخی در جوامع متمدن را تا هم اکنون تشکیل می‌دهد. سرمشقی که امید داریم بتوانیم آن را به درستی بفهمیم، با پروردن نگاهی بالغ‌تر و تنومندتر از پوسته‌اش بیرون بیاییم، و با نگرشی ژرفتر، از مرز آن گذر کنیم.		با این وجود، چنین می‌نماید که چاره‌ای جز پرداختن به این کار نداشته باشیم. زمان و مکان نخستین عرصه‌هایی هستند که توسط آشوب تسخیر می‌شوند، اگر به راستی در پی بازگرداندن نظم به گیتی باشیم، باید نخست همین دو میدان را از چنگال وی خارج کرد. معنادار کردن جغرافیا، و معنادار کردن تاریخ، این دو وظیفه بزرگی است که هر فلسفیدنی در شرایط آشوبگونه باید بدان دست یازد. از این رو، این نوشتار را با این جسارت بر محور موضوع معنای تاریخ می‌نگارم، بدان امید که گامی در راستای طرح پرسش از معنای زمان کرانمند برداشته باشیم. زمان کرانمندی که نخستین بار در همین فرهنگ و همین حوزه معنایی شکل و قالب جهت‌دار، سر و ته دار و یک طرفه امروزینش را به دست آورد. در زمانی دور دست، هنگامی که جوامع گردآورنده و شکارچی ابتدایی و کشاورزان اولیه کهن در حال گذار به شهرنشینی و بهره‌برداری از آهن بودند، جهان در آشوبی دیگر شناور بود و در آن هنگام بود که زرتشت و کسانی دیگر از مغان، با طرح پرسشی مشابه، زمان را کرانمند دانستند و برای آن جهتی و ابتدا و انتهایی فرض کردند و پایانی برای تاریخ در نظر گرفتند و به این ترتیب کرانمندی و دوره‌مندی و دوران ساز بودن رخدادها و فرشگرد و چینوت و بازگشت جاودانه و ظهور ناجی را در نظریه‌ای دینی و اساطیری در باب زمان پروردند. نظریه‌ای که تا به امروز باقی مانده است و سرمشق عمومی حاکم بر درک تاریخی در جوامع متمدن را تا هم اکنون تشکیل می‌دهد. سرمشقی که امید داریم بتوانیم آن را به درستی بفهمیم، با پروردن نگاهی بالغ‌تر و تنومندتر از پوسته‌اش بیرون بیاییم، و با نگرشی ژرفتر، از مرز آن گذر کنیم.


	'''3. '''بسا پرسش‌ها که می‌توان در مورد تاریخ طرح کرد و بسا گمانه‌ها که می‌توان زد.		'''۳.''' بسا پرسش‌ها که می‌توان در مورد تاریخ طرح کرد و بسا گمانه‌ها که می‌توان زد.
	آیا تاریخ آغاز و فرجامی دارد؟ آیا الگویی منظم و تکرارپذیر بر رخدادهای تاریخی حاکم است؟ آیا به راستی گسست‌هایی در تاریخ وجود دارد؟ به شکلی که بتوان از دوره‌ها و دوران‌هایی متمایز سخن گفت؟ آیا به راستی تاریخ در پیوند با جغرافیا، تمدن‌ها و فرهنگ‌هایی متمایز و متفاوت را در دل خود می‌پرورد؟ یا این که تمام آن‌چه در تاریخ فرهنگ می‌خوانیم، برداشتی موضعی و محدود از طرف کسانی است که در داخل قلمروی جغرافیایی زندگی می‌کنند و در هم تنیدگی و پیوندهای بزرگ‌ترِ میان این تمدن‌های همسایه را نمی‌بینند؟ آیا می‌توان از چیزی به نام پیشرفت در تاریخ حرف زد؟ آیا سیر تحول جوامع انسانی جهتی مشخص دارد؟ آیا می‌توان برای آن غایتی در نظر گرفت؟ آیا ....؟		آیا تاریخ آغاز و فرجامی دارد؟ آیا الگویی منظم و تکرارپذیر بر رخدادهای تاریخی حاکم است؟ آیا به راستی گسست‌هایی در تاریخ وجود دارد؟ به شکلی که بتوان از دوره‌ها و دوران‌هایی متمایز سخن گفت؟ آیا به راستی تاریخ در پیوند با جغرافیا، تمدن‌ها و فرهنگ‌هایی متمایز و متفاوت را در دل خود می‌پرورد؟ یا این که تمام آن‌چه در تاریخ فرهنگ می‌خوانیم، برداشتی موضعی و محدود از طرف کسانی است که در داخل قلمروی جغرافیایی زندگی می‌کنند و در هم تنیدگی و پیوندهای بزرگ‌ترِ میان این تمدن‌های همسایه را نمی‌بینند؟ آیا می‌توان از چیزی به نام پیشرفت در تاریخ حرف زد؟ آیا سیر تحول جوامع انسانی جهتی مشخص دارد؟ آیا می‌توان برای آن غایتی در نظر گرفت؟ آیا ....؟

خط ۳۸:		خط ۴۰:


	'''4. ''' تاریخ شبکه‌‌ای از رخدادهاست که در افقی از زمان در پیوند با یکدیگر تحقق یافته باشد. بزرگترین مقیاس زمانی و مکانی‌ای که می‌توان برای تاریخ آدمیان ارائه کرد، سطحی تکاملی است. این بزرگترین مقیاس، آدمیان را به عنوان گونه‌ای منفرد در نظر می‌گیرد و از تفاوت‌های نژادها و زیرنژادهای آنها چشم‌پوشی می‌کند. به این ترتیب، گستره جغرافیایی جاری شدن این تاریخ نیز به کل کره زمین و همه نقاط مسکونی آن تعمیم می‌یابد. در این مقیاس، رخدادهای جاری در جوامع، و حتی تمدن‌ها اموری جزئی و موضعی و نامهم پنداشته می‌شوند و آنچه که مهم است، سرگذشت تکاملی گونه بشر است و ارتباطی که با آشیان خویش، و گونه‌های زنده دیگر، و زیست‌گاه خود برقرار می‌کند.		'''۴.''' تاریخ شبکه‌‌ای از رخدادهاست که در افقی از زمان در پیوند با یکدیگر تحقق یافته باشد. بزرگترین مقیاس زمانی و مکانی‌ای که می‌توان برای تاریخ آدمیان ارائه کرد، سطحی تکاملی است. این بزرگترین مقیاس، آدمیان را به عنوان گونه‌ای منفرد در نظر می‌گیرد و از تفاوت‌های نژادها و زیرنژادهای آنها چشم‌پوشی می‌کند. به این ترتیب، گستره جغرافیایی جاری شدن این تاریخ نیز به کل کره زمین و همه نقاط مسکونی آن تعمیم می‌یابد. در این مقیاس، رخدادهای جاری در جوامع، و حتی تمدن‌ها اموری جزئی و موضعی و نامهم پنداشته می‌شوند و آنچه که مهم است، سرگذشت تکاملی گونه بشر است و ارتباطی که با آشیان خویش، و گونه‌های زنده دیگر، و زیست‌گاه خود برقرار می‌کند.

	اگر با این مقیاس کلان به تاریخ آدمیان بنگریم، تصویری بسیار جالب توجه را در برابر خویش خواهیم یافت:		اگر با این مقیاس کلان به تاریخ آدمیان بنگریم، تصویری بسیار جالب توجه را در برابر خویش خواهیم یافت:
خط ۵۰:		خط ۵۲:
	بین هفت تا پنج هزار سال پیش، در منقطه‌ای که هسته مرکزی‌اش را ایران زمین تشکیل می‌داد و شاخه‌هایی از آن از یک‌سو تا کرانه‌های مدیترانه و آناتولی و از سوی دیگر تا مصر کشیده شده بود، زندگی کشاورزانه تحول یافت. یعنی انسان خردمند یاد گرفت تا گیاهان و جانوران خوراکی را بپرورد و در امر کشتن ایشان درنگی به خرج دهد. به این ترتیب، نخستین نسخه تکاملیِ بیناگونه‌ای از تعویق لذت در آدمیان پدید آمد. تعویق لذت، یعنی نادیده انگاشتن گزینه‌های لذت‌بخش زمان حال برای دستیابی به لذتی بزرگ‌تر در آینده، که شالوده انضباط و قدرت اجتماعی را بر می‌سازد، البته در آدمیان بی‌سابقه نبود. نیاکان آدم،از دو و نیم میلیون سال پیش که ساختن ابزار را آموختند، شکلی از تعویق لذت را به کار می‌بستند، که اوج آن در جریان کشف روش‌های افروختن آتش توسط انسان راست قامت نمود یافت. با این وجود، این که تعویق لذت به گونه جانوری دیگری تعمیم یابد و رابطه شکارگری آدمی با شکارش دست‌خوش دگرگونی شود، برای نخستین بار در همین بازه زمانی بروز کرد. البته این هم در تاریخ تکامل حیات بر زمین بی‌سابقه نبود، و از حدود دویست میلیون سال پیش، مورچگان با شته‌ها و قارچ‌ها به رابطه کشاورزانه و دامپرورانه مشابهی دست یافته بودند. اما این امر برای انسان خردمند بی‌سابقه و نوظهور می‌نمود.		بین هفت تا پنج هزار سال پیش، در منقطه‌ای که هسته مرکزی‌اش را ایران زمین تشکیل می‌داد و شاخه‌هایی از آن از یک‌سو تا کرانه‌های مدیترانه و آناتولی و از سوی دیگر تا مصر کشیده شده بود، زندگی کشاورزانه تحول یافت. یعنی انسان خردمند یاد گرفت تا گیاهان و جانوران خوراکی را بپرورد و در امر کشتن ایشان درنگی به خرج دهد. به این ترتیب، نخستین نسخه تکاملیِ بیناگونه‌ای از تعویق لذت در آدمیان پدید آمد. تعویق لذت، یعنی نادیده انگاشتن گزینه‌های لذت‌بخش زمان حال برای دستیابی به لذتی بزرگ‌تر در آینده، که شالوده انضباط و قدرت اجتماعی را بر می‌سازد، البته در آدمیان بی‌سابقه نبود. نیاکان آدم،از دو و نیم میلیون سال پیش که ساختن ابزار را آموختند، شکلی از تعویق لذت را به کار می‌بستند، که اوج آن در جریان کشف روش‌های افروختن آتش توسط انسان راست قامت نمود یافت. با این وجود، این که تعویق لذت به گونه جانوری دیگری تعمیم یابد و رابطه شکارگری آدمی با شکارش دست‌خوش دگرگونی شود، برای نخستین بار در همین بازه زمانی بروز کرد. البته این هم در تاریخ تکامل حیات بر زمین بی‌سابقه نبود، و از حدود دویست میلیون سال پیش، مورچگان با شته‌ها و قارچ‌ها به رابطه کشاورزانه و دامپرورانه مشابهی دست یافته بودند. اما این امر برای انسان خردمند بی‌سابقه و نوظهور می‌نمود.

	زندگی کشاورزانه، تراکم جمعیت‌های انسانی را از 2-4 نفر بر کیلومتر مربع تا پایه 10-20 نفر بر کیلومتر مربع افزایش داد. این بدان معنا بود که مراکزی جمعیتی بر این اساس شکل گرفت که جمعیت و قدرتی بیشتر از همسایگان گردآورنده و شکارچی‌شان داشتند و در نتیجه زیستگاه‌های ایشان را از چنگشان خارج می‌کردند. به این شکل، سبک زندگی کشاورزانه از هزاره هفتم پ.م که نخستین جوانه-هایش آغاز شد، تا اوایل قرن بیستم که آخرین بقایای زندگی گردآورنده و شکارچی را در میان سرخپوستان آمریکا و سیاهپوستان کوتوله آفریقای جنوبی از میان برد، به توسعه تدریجی‌اش ادامه داد.		زندگی کشاورزانه، تراکم جمعیت‌های انسانی را از ۲-۴ نفر بر کیلومتر مربع تا پایه ۱۰-۲۰ نفر بر کیلومتر مربع افزایش داد. این بدان معنا بود که مراکزی جمعیتی بر این اساس شکل گرفت که جمعیت و قدرتی بیشتر از همسایگان گردآورنده و شکارچی‌شان داشتند و در نتیجه زیستگاه‌های ایشان را از چنگشان خارج می‌کردند. به این شکل، سبک زندگی کشاورزانه از هزاره هفتم پ.م که نخستین جوانه-هایش آغاز شد، تا اوایل قرن بیستم که آخرین بقایای زندگی گردآورنده و شکارچی را در میان سرخپوستان آمریکا و سیاهپوستان کوتوله آفریقای جنوبی از میان برد، به توسعه تدریجی‌اش ادامه داد.

	زندگی کشاورزانه با یک‌جانشینی، پیچیده شدن سبک زندگی مادی، افزایش تراکم تبادلات فرهنگی میان آدمیان، و پچیده شدن روزافزون روش‌های ابزارسازی همراه بود. به این ترتیب بود که عصر سنگ جای خود را به عصر سفال داد و آن نیز با عصر مس، مفرغ، آهن و در نهایت پلاستیک جایگزین شد.		زندگی کشاورزانه با یک‌جانشینی، پیچیده شدن سبک زندگی مادی، افزایش تراکم تبادلات فرهنگی میان آدمیان، و پچیده شدن روزافزون روش‌های ابزارسازی همراه بود. به این ترتیب بود که عصر سنگ جای خود را به عصر سفال داد و آن نیز با عصر مس، مفرغ، آهن و در نهایت پلاستیک جایگزین شد.
خط ۸۷:		خط ۸۹:

	به این ترتیب، چنین می‌نماید که بتوان برای تاریخ مرکزهایی نیز در نظر گرفت.		به این ترتیب، چنین می‌نماید که بتوان برای تاریخ مرکزهایی نیز در نظر گرفت.

Mahshid در ‏۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۱۰

2015-06-02T17:10:05Z

نمایش تغییرات

Amir.dana در ‏۲۲ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۱۴

2014-05-22T11:14:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۱:		خط ۱:

	1. در آن هنگام که تیامتی سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و مردوک را از تخت ~~آراسته¬ی~~ نظم و انضباط سرنگون کند، گیتی در ~~ورطه¬ی بی¬معنایی~~ فرو خواهد رفت، و نخستین ~~عرصه¬ای~~ که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار ~~می¬آید،~~ زمان است و مکان.		1. در آن هنگام که تیامتی سرکوفته و زخمی و کشته پنداشته شده، بار دیگر جان بگیرد و بر گردون بتازد و مردوک را از تخت آراسته ی نظم و انضباط سرنگون کند، گیتی در ورطه ی بی معنایی فرو خواهد رفت، و نخستین عرصه ای که در چنگال فرتوت و خشمگین تیامت گرفتار می آید، زمان است و مکان.
	بابلیانی که هزاران سال پیش ~~اسطوره¬ی~~ آفرینش گیتی از نظمِ دست ~~ساخته¬ی~~ مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و ~~بی¬نظمی~~ دانستند، و وارثان ~~ایرانی¬شان~~ که این مفهوم را با زمان کرانمند پیوند زدند و فرشگرد و نوروز و ~~جهت¬دار~~ بودنِ سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است در گذشته است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.		بابلیانی که هزاران سال پیش اسطوره ی آفرینش گیتی از نظمِ دست ساخته ی مردوک را پرداختند و تیامت را سرنمون آشوب و بی نظمی دانستند، و وارثان ایرانی شان که این مفهوم را با زمان کرانمند پیوند زدند و فرشگرد و نوروز و جهت دار بودنِ سیر تاریخ را پذیرفتند، همه در این دیدگاه خوش بینانه سهیم بودند که تیامت دیری است در گذشته است و نظم دیگر برای همیشه بر گیتی حکومت خواهد کرد.
	اما تجربه نشان داده است که همگان در اشتباه ~~بوده¬اند~~ و خواهند بود. نظم همواره تعادلی شکننده با آشوب دارد و میل ما برای پذیرفتن ~~غلبه¬ای~~ تام و تمام، چیزی جز میل نیست. آشوب همواره و هر از چند گاهی باز خواهد گشت و معنا و نظمی که گیتی را بر داربستی لرزان استوار داشته بود، را به لرزه در خواهد آورد.		اما تجربه نشان داده است که همگان در اشتباه بوده اند و خواهند بود. نظم همواره تعادلی شکننده با آشوب دارد و میل ما برای پذیرفتن غلبه ای تام و تمام، چیزی جز میل نیست. آشوب همواره و هر از چند گاهی باز خواهد گشت و معنا و نظمی که گیتی را بر داربستی لرزان استوار داشته بود، را به لرزه در خواهد آورد.
	برای ما کسانی که در ناف چنین گردابی زاده شده و آشوبی چنین سهمگین را از نزدیک لمس کرده¬ایم، بازگو کردن تردید در چیرگی مردوک و هشدار دادن در مورد بازگشت تیامت بی¬دلیل می¬نماید. ما همه تعادل نظم و آشوب را، و چیرگی این بر آن و آن بر این را دیده¬ایم، و در یافته¬ایم که در زمان تسلط آشوب، همراه با بقا و قدرت و لذت، معنا نیز به مخاطره می¬افتد.
	دیرزمانی است که آدمیان به طور عام، و ایرانیان به طور خاص، در لبه¬ی پرتگاه آشوب به سر می¬برند. پیچیدگی روزافزون آنچه که آدمیان آفریده¬اند و آنچه که در رهگذر این آفرینش بدان تبدیل شده¬اند، چندان سترگ و عظیم است که چنین سرنوشتی را گریزناپذیر ساخته است. جاده¬ی سرنوشت نوع بشر، و شاهراه بختِ تاریخی ایرانیان، همراه با پیچیده¬تر شدنِ گیتی¬ای که دست ساخته¬ی ماست، به جاده¬ای باریک و باریکتر تبدیل می¬شود. زیستن در شرایطی که تعادل¬های گوناگونِ بوم¬شناختی، جامعه¬شناختی، روانشناختی، و فرهنگی بیش از پیش شکننده و لرزان می¬شوند، در مارپیچی از ابهام و مخاطره¬ی افزاینده نامحتمل¬تر می¬شود، و باقی ماندن بر مسیری درست و ضامن بقا، در این کوره¬راهِ محو شونده، بیش از پیش دشوار می¬گردد. و شاید این همان چینوتی باشد که ایرانیان می¬گفتند در پایان تاریخ پیشاروی آدمیان قرار خواهد داشت. راهی به نازکی مو و تیزی شمشیر، که افتادن از آن همانا و غرقه شدن در فلز مذابِ کردارهای خویشتن همان.

	2. در این حال و روز و زمان و زمانه، که ~~جدی¬ترین گمانه¬زنی¬های~~ فلسفی در پی اثبات ~~بی¬معنا~~ بودن هستی هستند و اندیشمندترین ~~من¬ها~~ در راه اثباتِ موهوم بودنِ من ~~می¬کوشند،~~ سخن گفتن از ~~فلسفه¬ی~~ تاریخ، جهت تاریخ، مسیر تاریخ و معنای تاریخ، به نظر مضحک و ~~بی¬معنا می¬رسد~~. چنان ~~می¬نماید~~ که امروز بحث بر سر چیزهایی بس بزرگتر و مفاهیمی بس ~~ریزبینانه¬تر~~ از تاریخ باشد. امروز، تاریخ به دایناسوری فرتوت و فرسوده می-ماند، چیزی عظیم و سترگ که دیرزمانی است همراه با ~~ایدئولوژی¬های~~ آویخته بدان از یادها رفته است. پرداختن به ~~فلسفه¬ی~~ تاریخ، به سادگی با ~~خاطره¬ی~~ تلاش برای ایدئولوژیک کردن زمان اشتباه گرفته ~~می¬شود،~~ و گمانه زنی ~~درباره¬ی~~ معنای تاریخ به سرعت با غایت انگاری و ~~پیشگویی¬های~~ پیامبرانه مترادف دانسته ~~می¬شود~~. از این رو، در این روزگار سخن گفتن از تاریخ و ~~فلسفه¬ی~~ تاریخ و معنای تاریخ، کاری است قمارگونه و ~~مخاطره¬انگیز~~. کاری که دست کم به تهدید اعتبار ~~اندیشه¬های~~ نویسنده، و دست بالا به متهم شدنش به غیبگویی و ادعای پیامبری می-انجامد.		برای ما کسانی که در ناف چنین گردابی زاده شده و آشوبی چنین سهمگین را از نزدیک لمس کرده ایم، بازگو کردن تردید در چیرگی مردوک و هشدار دادن در مورد بازگشت تیامت بی دلیل می نماید. ما همه تعادل نظم و آشوب را، و چیرگی این بر آن و آن بر این را دیده ایم، و در یافته ایم که در زمان تسلط آشوب، همراه با بقا و قدرت و لذت، معنا نیز به مخاطره می افتد.
	با این وجود، چنین ~~می¬نماید~~ که ~~چاره¬ای~~ جز پرداختن به این کار نداشته باشیم. زمان و مکان نخستین ~~عرصه¬هایی~~ هستند که توسط آشوب تسخیر ~~می¬شوند،~~ اگر به راستی در پی بازگرداندن نظم به گیتی باشیم، باید نخست همین دو میدان را از چنگال وی خارج کرد. معنادار کردنِ جغرافیا، و معنادار کردنِ تاریخ، این دو وظیفه-ی بزرگی است که هر فلسفیدنی در شرایط آشوبگونه باید بدان دست یازد. از این رو، این نوشتار را با این جسارت بر محور موضوعِ معنای تاریخ ~~می¬نگارم،~~ بدان امید که گامی در راستای طرح پرسش از معنای زمانِ کرانمند برداشته باشیم. زمان کرانمندی که نخستین بار در همین فرهنگ و همین ~~حوزه¬ی~~ معنایی شکل و قالب جهتدار، سر و ته دار، و ~~یکطرفه¬ی~~ امروزینش را به دست آورد. در زمانی دور دست، هنگامی که جوامع گردآورنده و شکارچی ابتدایی و کشاورزان ~~اولیه¬ی~~ کهن در حال گذار به شهرنشینی و ~~بهره¬برداری~~ از آهن بودند، جهان در آشوبی دیگر شناور بود و در آن هنگام بود که زرتشت و کسانی دیگر از مغان، با طرح پرسشی مشابه، زمان را کرانمند دانستند و برای آن جهتی و ابتدا و انتهایی فرض کردند و پایانی برای تاریخ در نظر گرفتند و به این ترتیب کرانمندی و ~~دوره¬مندی~~ و ~~دوران¬ساز~~ بودنِ رخدادها و فرشگرد و چینوت و بازگشت جاودانه و ظهور ناجی را در ~~نظریه¬ای~~ دینی و اساطیری در باب زمان پروردند. ~~نظریه¬ای~~ که تا به امروز باقی مانده است و سرمشق عمومی حاکم بر درک تاریخی در جوامع متمدن را تا هم اکنون تشکیل ~~می¬دهد~~. سرمشقی که امید داریم بتوانیم آن را به درستی بفهمیم، با پروردن نگاهی بالغتر و تنومندتر از ~~پوسته¬اش~~ بیرون بیاییم، و با نگرشی ژرفتر، از مرز آن گذر کنیم.
			دیرزمانی است که آدمیان به طور عام، و ایرانیان به طور خاص، در لبه ی پرتگاه آشوب به سر می برند. پیچیدگی روزافزون آنچه که آدمیان آفریده اند و آنچه که در رهگذر این آفرینش بدان تبدیل شده اند، چندان سترگ و عظیم است که چنین سرنوشتی را گریزناپذیر ساخته است. جاده ی سرنوشت نوع بشر، و شاهراه بختِ تاریخی ایرانیان، همراه با پیچیده تر شدنِ گیتی ای که دست ساخته ی ماست، به جاده ای باریک و باریکتر تبدیل می شود. زیستن در شرایطی که تعادل های گوناگونِ بوم شناختی، جامعه شناختی، روانشناختی، و فرهنگی بیش از پیش شکننده و لرزان می شوند، در مارپیچی از ابهام و مخاطره ی افزاینده نامحتمل تر می شود، و باقی ماندن بر مسیری درست و ضامن بقا، در این کوره راهِ محو شونده، بیش از پیش دشوار می گردد. و شاید این همان چینوتی باشد که ایرانیان می گفتند در پایان تاریخ پیشاروی آدمیان قرار خواهد داشت. راهی به نازکی مو و تیزی شمشیر، که افتادن از آن همانا و غرقه شدن در فلز مذابِ کردارهای خویشتن همان.

			2. در این حال و روز و زمان و زمانه، که جدی ترین گمانه زنی های فلسفی در پی اثبات بی معنا بودن هستی هستند و اندیشمندترین من ها در راه اثباتِ موهوم بودنِ من می کوشند، سخن گفتن از فلسفه ی تاریخ، جهت تاریخ، مسیر تاریخ و معنای تاریخ، به نظر مضحک و بی معنا می رسد. چنان می نماید که امروز بحث بر سر چیزهایی بس بزرگتر و مفاهیمی بس ریزبینانه تر از تاریخ باشد. امروز، تاریخ به دایناسوری فرتوت و فرسوده می ماند، چیزی عظیم و سترگ که دیرزمانی است همراه با ایدئولوژی های آویخته بدان از یادها رفته است. پرداختن به فلسفه ی تاریخ، به سادگی با خاطره ی تلاش برای ایدئولوژیک کردن زمان اشتباه گرفته می شود، و گمانه زنی درباره ی معنای تاریخ به سرعت با غایت انگاری و پیشگویی های پیامبرانه مترادف دانسته می شود. از این رو، در این روزگار سخن گفتن از تاریخ و فلسفه ی تاریخ و معنای تاریخ، کاری است قمارگونه و مخاطره انگیز. کاری که دست کم به تهدید اعتبار اندیشه های نویسنده، و دست بالا به متهم شدنش به غیبگویی و ادعای پیامبری می انجامد.

			با این وجود، چنین می نماید که چاره ای جز پرداختن به این کار نداشته باشیم. زمان و مکان نخستین عرصه هایی هستند که توسط آشوب تسخیر می شوند، اگر به راستی در پی بازگرداندن نظم به گیتی باشیم، باید نخست همین دو میدان را از چنگال وی خارج کرد. معنادار کردنِ جغرافیا، و معنادار کردنِ تاریخ، این دو وظیفه ی بزرگی است که هر فلسفیدنی در شرایط آشوبگونه باید بدان دست یازد. از این رو، این نوشتار را با این جسارت بر محور موضوعِ معنای تاریخ می نگارم، بدان امید که گامی در راستای طرح پرسش از معنای زمانِ کرانمند برداشته باشیم. زمان کرانمندی که نخستین بار در همین فرهنگ و همین حوزه ی معنایی شکل و قالب جهتدار، سر و ته دار، و یکطرفه ی امروزینش را به دست آورد. در زمانی دور دست، هنگامی که جوامع گردآورنده و شکارچی ابتدایی و کشاورزان اولیه ی کهن در حال گذار به شهرنشینی و بهره برداری از آهن بودند، جهان در آشوبی دیگر شناور بود و در آن هنگام بود که زرتشت و کسانی دیگر از مغان، با طرح پرسشی مشابه، زمان را کرانمند دانستند و برای آن جهتی و ابتدا و انتهایی فرض کردند و پایانی برای تاریخ در نظر گرفتند و به این ترتیب کرانمندی و دوره مندی و دوران ساز بودنِ رخدادها و فرشگرد و چینوت و بازگشت جاودانه و ظهور ناجی را در نظریه ای دینی و اساطیری در باب زمان پروردند. نظریه ای که تا به امروز باقی مانده است و سرمشق عمومی حاکم بر درک تاریخی در جوامع متمدن را تا هم اکنون تشکیل می دهد. سرمشقی که امید داریم بتوانیم آن را به درستی بفهمیم، با پروردن نگاهی بالغتر و تنومندتر از پوسته اش بیرون بیاییم، و با نگرشی ژرفتر، از مرز آن گذر کنیم.

	3. بسا پرسشها که می¬توان در مورد تاریخ طرح کرد، و بسا گمانه¬ها که می¬توان زد.		3. بسا پرسشها که می¬توان در مورد تاریخ طرح کرد، و بسا گمانه¬ها که می¬توان زد.