دین فردوسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mahshid در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۲

2015-06-16T09:12:25Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۲
خط ۶۰۲:		خط ۶۰۲:

	ارائه شده در همایش هزاره‌ سرایش شاهنامه، دانشگاه آزاد اسلامی- مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی		ارائه شده در همایش هزاره‌ سرایش شاهنامه، دانشگاه آزاد اسلامی- مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی




			[[رده: شروین وکیلی]]
			[[رده: نقد ادبی و تاریخ ادبیات]]
			[[رده: مقالات]]
			[[رده: ویرایش اولیه]]

Mahshid: /* شواهد درون متنی */

2015-06-12T07:49:32Z

شواهد درون متنی

نمایش تغییرات

Mahshid: /* شواهد درون متنی */

2015-06-12T07:16:47Z

شواهد درون متنی

نمایش تغییرات

Mahshid: /* نتیجه */

2015-06-12T06:49:05Z

نتیجه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۴۹
خط ۵۷۶:		خط ۵۷۶:


	~~'''~~در مقام جمع‌بندی، می‌توان این گزاره‌ها را از بحثی که گذشت، نتیجه گرفت:~~'''~~		در مقام جمع‌بندی، می‌توان این گزاره‌ها را از بحثی که گذشت، نتیجه گرفت:

	نخست آن که به احتمال زیاد فردوسی خداپرست و یکتاانگار بوده است، یعنی به خدایی یگانه باور داشته و او را می‌پرستیده است، هرچند نقش و درجه‌ تاثیرگذاری‌ای که برای او قایل بوده، متفاوت با سایر هم‌عصرانش است.

	دوم آن که فردوسی با توجه به تحلیلی که از زبان شاهنامه و کلیدواژه‌های مربوط به امر قدسی به دست دادیم، به احتمال زیاد مسلمان نبوده است. انگار که او عناصر اسلامی را تنها به ضرورت و برای دفع خطر در متن وارد کرده و در جاهایی که چنین ضرورتی نداشته لحن و محتوای سخنش به مسلمانان معتقد شباهتی ندارد.

	سوم آن که فردوسی احتمالا زرتشتی نبوده و از بیرون به بافت دینی زرتشتیان می‌نگریسته است. هرچند برای این دین به عنوان میراث باستانی ایران احترام می‌گذاشته است.		* نخست آن که به احتمال زیاد فردوسی خداپرست و یکتاانگار بوده است، یعنی به خدایی یگانه باور داشته و او را می‌پرستیده است، هرچند نقش و درجه‌ تاثیرگذاری‌ای که برای او قایل بوده، متفاوت با سایر هم‌عصرانش است.


			* دوم آن که فردوسی با توجه به تحلیلی که از زبان شاهنامه و کلیدواژه‌های مربوط به امر قدسی به دست دادیم، به احتمال زیاد مسلمان نبوده است. انگار که او عناصر اسلامی را تنها به ضرورت و برای دفع خطر در متن وارد کرده و در جاهایی که چنین ضرورتی نداشته لحن و محتوای سخنش به مسلمانان معتقد شباهتی ندارد.


			* سوم آن که فردوسی احتمالا زرتشتی نبوده و از بیرون به بافت دینی زرتشتیان می‌نگریسته است. هرچند برای این دین به عنوان میراث باستانی ایران احترام می‌گذاشته است.

	== '''کتابنامه''' ==		== '''کتابنامه''' ==

Mahshid: /* بستر تاریخی بحث */

2015-06-11T15:54:29Z

بستر تاریخی بحث

نمایش تغییرات

Mahshid: /* بحث در آرای موجود */

2015-06-11T14:10:03Z

بحث در آرای موجود

Mahshid: /* بحث در آرای موجود */

2015-06-11T12:14:10Z

بحث در آرای موجود

نمایش تغییرات

Mahshid: /* بحث در آرای موجود */

2015-06-10T17:29:13Z

بحث در آرای موجود

Mahshid: /* بحث در آرای موجود */

2015-06-10T17:28:01Z

بحث در آرای موجود

نمایش تغییرات

Mahshid: /* مقدمه */

2015-06-10T15:29:49Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۲۹
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	== '''مقدمه''' ==		== '''مقدمه''' ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۰
خط ۶۲:		خط ۶۲:


	''چو فردوسی مسکین را ببردند *** به زیر خاک تاریکش سپردند''		''چو فردوسی مسکین را ببردند *** به زیر خاک تاریکش سپردند''
	''در آن شب شیخ او را دید در خواب *** که پیش شیخ آمد دیده پر آب''		''در آن شب شیخ او را دید در خواب *** که پیش شیخ آمد دیده پر آب''
	''زمرد رنگ، تاجی سبز بر سر *** لباسی سبزتر از سبزه در بر''		''زمرد رنگ، تاجی سبز بر سر *** لباسی سبزتر از سبزه در بر''
	''به پیش شیخ بنشست و چنین گفت *** که ای جان تو با نور یقین جفت''		''به پیش شیخ بنشست و چنین گفت *** که ای جان تو با نور یقین جفت''
	''نکردی آن نماز از بی نیازی *** که می ننگ آیدت زین نانمازی''		''نکردی آن نماز از بی نیازی *** که می ننگ آیدت زین نانمازی''
	''خدای تو جهانی پر فرشته *** همه از فیض روحانی سرشته''		''خدای تو جهانی پر فرشته *** همه از فیض روحانی سرشته''
	''فرستاد اینت لطف کار سازی *** که تا کردند بر خاکم نمازی''		''فرستاد اینت لطف کار سازی *** که تا کردند بر خاکم نمازی''
	''خطم دادند بر فردوس اعلی *** که فردوسی به فردوس است اعلی''		''خطم دادند بر فردوس اعلی *** که فردوسی به فردوس است اعلی''
	''خطاب آمد که ای فردوسی پیر *** اگر راندت ز پیش، آن طوسی پیر''		''خطاب آمد که ای فردوسی پیر *** اگر راندت ز پیش، آن طوسی پیر''
	''پذیرفتم منت تا خوش بخفتی *** بدان یک بیت توحیدم که گفتی''		''پذیرفتم منت تا خوش بخفتی *** بدان یک بیت توحیدم که گفتی''
	''مشو نومید از فضل الهی *** مده بر فضل ما بخل گواهی''		''مشو نومید از فضل الهی *** مده بر فضل ما بخل گواهی''
	''یقین می دان چو هستی مرد اسرار *** که عاصی اندک است و فضل بسیار''		''یقین می دان چو هستی مرد اسرار *** که عاصی اندک است و فضل بسیار''
	''گر آمرزم به یک ره خلق را پاک *** نیامرزیده باشم جز کفی خاک''		''گر آمرزم به یک ره خلق را پاک *** نیامرزیده باشم جز کفی خاک''
	''خداوندا تو می دانی که عطار *** همه توحید تو گوید در اشعار''		''خداوندا تو می دانی که عطار *** همه توحید تو گوید در اشعار''
	''ز نور تو شعاعی می نماید *** چو فردوسی فقاعی می گشاید''		''ز نور تو شعاعی می نماید *** چو فردوسی فقاعی می گشاید''
	''چو فردوسی ببخشش رایگان تو *** به فضل خود به فردوسش رسان تو''		''چو فردوسی ببخشش رایگان تو *** به فضل خود به فردوسش رسان تو''
	''به فردوسی که علیینش خوانند *** مقام صدق و قصر دینش خوانند''		''به فردوسی که علیینش خوانند *** مقام صدق و قصر دینش خوانند''


	این روایت به داستان مشابهی می‌ماند که در آن چون سلطان محمود به فردوسی صله‌ای سزاوار نبخشید، رستم در خواب بر او ظاهر شد و نشانی بازوبندی زرین را به او داد که در نبردی غنیمت گرفته و در جایی در خاک نهاده بود و فردوسی فردای آن روز با ملازمان سلطان به آنجا رفت و صله‌اش را به این شیوه از رستم دریافت کرد. این داستان در قدیم چندان پرآوازه بوده که فخرالدین محمود بن امیر یمین مستوفی فریومدی شعری در شرح آن سروده بود.		این روایت به داستان مشابهی می‌ماند که در آن چون سلطان محمود به فردوسی صله‌ای سزاوار نبخشید، رستم در خواب بر او ظاهر شد و نشانی بازوبندی زرین را به او داد که در نبردی غنیمت گرفته و در جایی در خاک نهاده بود و فردوسی فردای آن روز با ملازمان سلطان به آنجا رفت و صله‌اش را به این شیوه از رستم دریافت کرد. این داستان در قدیم چندان پرآوازه بوده که فخرالدین محمود بن امیر یمین مستوفی فریومدی شعری در شرح آن سروده بود.

	در مورد کسی که مانع تدفین فردوسی شده بود هم روایت‌ها بسیار است. احتمالا دقیق‌ترین گزارش، همان است که نظامی عروضی در چهار مقاله آورده و او را «متذکری متعصب از اهل طوس» می‌‌داند. پس از او، نویسندگان و مورخانی که زرق و برقی بیشتر برای شاعر حماسه‌‌سرای ایرانی می‌‌پسندیده‌‌اند، هویت‌هایی گوناگون را به این متذکر طوسی نسبت داده‌‌اند. ذکریای قزوینی در آثار البلاد خود او را قطب‌الدین شافعی می‌‌داند که فقیهی شافعی مذهب و استاد معشوق عارف طوسی بوده است. این هویت بی‌‌تردید نادرست است چون زمان حیات قطب‌الدین با زمان مرگ فردوسی هم‌خوانی ندارد. عطار در همان بخشی از الهی‌‌نامه‌‌ که بیت‌هایی از آن را بازگو کردیم، او را شیخ ابوالقاسم علی بن عبدالله گرگانی می‌‌داند که عارفی نامدار و بزرگ بوده است و ارتباطش با این ماجرا هم بی‌‌تردید نادرست است. چون صوفی‌‌ای وارسته بوده و تساهل و مدارایش شهرت داشته است و رفتاری شبیه به این از او بعید است. گذشته از این که از نظر زمانی هم پذیرش دخالت او هنگام فردوسی بعید می‌‌نماید. چرا که او در ~~469~~ ه.ق درگذشته، و بنابراین هنگام مرگ فردوسی کودک یا نوجوانی بیش نبوده است.		در مورد کسی که مانع تدفین فردوسی شده بود هم روایت‌ها بسیار است. احتمالا دقیق‌ترین گزارش، همان است که نظامی عروضی در چهار مقاله آورده و او را «متذکری متعصب از اهل طوس» می‌‌داند. پس از او، نویسندگان و مورخانی که زرق و برقی بیشتر برای شاعر حماسه‌‌سرای ایرانی می‌‌پسندیده‌‌اند، هویت‌هایی گوناگون را به این متذکر طوسی نسبت داده‌‌اند. ذکریای قزوینی در آثار البلاد خود او را قطب‌الدین شافعی می‌‌داند که فقیهی شافعی مذهب و استاد معشوق عارف طوسی بوده است. این هویت بی‌‌تردید نادرست است چون زمان حیات قطب‌الدین با زمان مرگ فردوسی هم‌خوانی ندارد. عطار در همان بخشی از الهی‌‌نامه‌‌ که بیت‌هایی از آن را بازگو کردیم، او را شیخ ابوالقاسم علی بن عبدالله گرگانی می‌‌داند که عارفی نامدار و بزرگ بوده است و ارتباطش با این ماجرا هم بی‌‌تردید نادرست است. چون صوفی‌‌ای وارسته بوده و تساهل و مدارایش شهرت داشته است و رفتاری شبیه به این از او بعید است. گذشته از این که از نظر زمانی هم پذیرش دخالت او هنگام فردوسی بعید می‌‌نماید. چرا که او در ۴۶۹ ه.ق درگذشته، و بنابراین هنگام مرگ فردوسی کودک یا نوجوانی بیش نبوده است.

	در میان نویسندگان متاخرتر و به ویژه در عصر صفوی تلاشی شدید برای شیعه‌‌ دوازده امامی نمودن فردوسی انجام شده است. قاضی نورالله شوشتری در مجالس‌المومنین خود با زحمتی بسیار کوشیده تا ابیاتی از شاهنامه را که با شیعه بودن فردوسی در تعارض است، از منظری شیعی تفسیر کند و نسخه شاهنامه‌ مسکو هم که از عصر صفوی باقی مانده، آشکارا دچار تحریف شده و روی اسامی خلفای ثلاثه را تراشیده‌‌اند و واژگانی دیگر را روی آن نوشته‌‌اند تا تهمت سنی بودن را از فردوسی بردارند.		در میان نویسندگان متاخرتر و به ویژه در عصر صفوی تلاشی شدید برای شیعه‌‌ دوازده امامی نمودن فردوسی انجام شده است. قاضی نورالله شوشتری در مجالس‌المومنین خود با زحمتی بسیار کوشیده تا ابیاتی از شاهنامه را که با شیعه بودن فردوسی در تعارض است، از منظری شیعی تفسیر کند و نسخه شاهنامه‌ مسکو هم که از عصر صفوی باقی مانده، آشکارا دچار تحریف شده و روی اسامی خلفای ثلاثه را تراشیده‌‌اند و واژگانی دیگر را روی آن نوشته‌‌اند تا تهمت سنی بودن را از فردوسی بردارند.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئن ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۲۹
خط ۵۵:		خط ۵۵:

	''چنین گفت او که فردوسی بسی گفت *** همه در مدح گبران چون کسی گفت''		''چنین گفت او که فردوسی بسی گفت *** همه در مدح گبران چون کسی گفت''

	''به مدح گبرکان عمری به سر برد *** چو وقت مردن آمد بی خبر مرد''		''به مدح گبرکان عمری به سر برد *** چو وقت مردن آمد بی خبر مرد''

	''مرا در کار این برگ ریا نیست *** نمازم بر چنین شاعر روا نیست''		''مرا در کار این برگ ریا نیست *** نمازم بر چنین شاعر روا نیست''

خط ۶۵:		خط ۶۳:

	''چو فردوسی مسکین را ببردند *** به زیر خاک تاریکش سپردند''		''چو فردوسی مسکین را ببردند *** به زیر خاک تاریکش سپردند''

	''در آن شب شیخ او را دید در خواب *** که پیش شیخ آمد دیده پر آب''		''در آن شب شیخ او را دید در خواب *** که پیش شیخ آمد دیده پر آب''

	''زمرد رنگ، تاجی سبز بر سر *** لباسی سبزتر از سبزه در بر''		''زمرد رنگ، تاجی سبز بر سر *** لباسی سبزتر از سبزه در بر''

	''به پیش شیخ بنشست و چنین گفت *** که ای جان تو با نور یقین جفت''		''به پیش شیخ بنشست و چنین گفت *** که ای جان تو با نور یقین جفت''

	''نکردی آن نماز از بی نیازی *** که می ننگ آیدت زین نانمازی''		''نکردی آن نماز از بی نیازی *** که می ننگ آیدت زین نانمازی''

	''خدای تو جهانی پر فرشته *** همه از فیض روحانی سرشته''		''خدای تو جهانی پر فرشته *** همه از فیض روحانی سرشته''

	''فرستاد اینت لطف کار سازی *** که تا کردند بر خاکم نمازی''		''فرستاد اینت لطف کار سازی *** که تا کردند بر خاکم نمازی''

	''خطم دادند بر فردوس اعلی *** که فردوسی به فردوس است اعلی''		''خطم دادند بر فردوس اعلی *** که فردوسی به فردوس است اعلی''

	''خطاب آمد که ای فردوسی پیر *** اگر راندت ز پیش، آن طوسی پیر''		''خطاب آمد که ای فردوسی پیر *** اگر راندت ز پیش، آن طوسی پیر''

	''پذیرفتم منت تا خوش بخفتی *** بدان یک بیت توحیدم که گفتی''		''پذیرفتم منت تا خوش بخفتی *** بدان یک بیت توحیدم که گفتی''

	''مشو نومید از فضل الهی *** مده بر فضل ما بخل گواهی''		''مشو نومید از فضل الهی *** مده بر فضل ما بخل گواهی''

	''یقین می دان چو هستی مرد اسرار *** که عاصی اندک است و فضل بسیار''		''یقین می دان چو هستی مرد اسرار *** که عاصی اندک است و فضل بسیار''

	''گر آمرزم به یک ره خلق را پاک *** نیامرزیده باشم جز کفی خاک''		''گر آمرزم به یک ره خلق را پاک *** نیامرزیده باشم جز کفی خاک''

	''خداوندا تو می دانی که عطار *** همه توحید تو گوید در اشعار''		''خداوندا تو می دانی که عطار *** همه توحید تو گوید در اشعار''

	''ز نور تو شعاعی می نماید *** چو فردوسی فقاعی می گشاید''		''ز نور تو شعاعی می نماید *** چو فردوسی فقاعی می گشاید''

	''چو فردوسی ببخشش رایگان تو *** به فضل خود به فردوسش رسان تو''		''چو فردوسی ببخشش رایگان تو *** به فضل خود به فردوسش رسان تو''

	''به فردوسی که علیینش خوانند *** مقام صدق و قصر دینش خوانند''		''به فردوسی که علیینش خوانند *** مقام صدق و قصر دینش خوانند''